اصمع

اصمع. [اَ م َ ] ( ع ص، اِ ) خردگوش. ( تاج المصادر بیهقی ) ( زوزنی ) ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ). صغیرالاذن. ( اقرب الموارد ) ( قطر المحیط ). || شمشیر بران. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ). سیف قاطع. ( اقرب الموارد ) ( قطر المحیط ). || براشرف مواضع برآینده. ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ) ( منتهی الارب ). المترقی اشرف المواضع. ( اقرب الموارد ) ( قطر المحیط ). || مرد سراسیمه. || شوخ بی باک. || شتالنگ خرد و لطیف. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ). الکعب اللطیف المستوی.( اقرب الموارد ) ( قطر المحیط ). || الظلیم.( اقرب الموارد ). || گیاه که هنوز بار آن از غلاف برنیامده باشد. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ). النبت خرج له ثمر و لم ینفتق. ( اقرب الموارد ) ( قطر المحیط ). || پر دراز لطیف یا بهترین پرها. ج، صُمعان، صُمع. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ). الریش اللطیف العسیب و قیل افضل الریش.ج، صُمعان. ( اقرب الموارد ). || هشیاردل تیزخاطر بیدار. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ). تیزخاطر. ( مهذب الاسماء ) ( زوزنی ). دل هوشیار و رای پرکار و باحزم. ( ناظم الاطباء ). القلب الذکی. ( اقرب الموارد ). القلب الذکی المتیقظ. ( قطر المحیط ). دل آگاه. ( لغت خطی ). زیرک. تیز هوش. بیداردل.
اصمع. [ اَ م َ ] ( اِخ ) نیای اصمعی معروف. رجوع به اصمعی شود. || بنواصمع؛ گروهی از تازیان. ( منتهی الارب ) ( ناظم الاطباء ).

شمشیربرنده، مردبیداردل وتیزخاطر، دل آگاه، بر آینده بربالاترین مواضع، مردی که گوشهایش کوچک وچسبیده بسرباشد، خردگوش
نیای اصمعی معروف. یا بنو اصمع گروهی از تازیان.

💡 (زمـخـشـرى ) در تـفـسـيـر (كـشـاف ) از (اصـمـعـى )نـقل مى كند از مسجد بصره بيرون آمدم، ناگاه چشمم به يك عرب بيابانى افتاد كه برمركبش سوار بود، با من روبرو شد و گفت: از كدام قبيله اى ؟ گفتم از (بنى اصمع )گفت: از كجا مى آئى ؟ گفتم از آنجا كه كلام خداوند رحمان را مى خوانند، گفت براى من همبخوان !

💡 اصمعى (141) گويد: از بصره بيرون آمدم در بيابان شخصى شتر سوار را ديدم كهاز من پرسيد تو كيستى ؟ گفتم: از دودمان اصمع گفت: از آيات قرآن چيزى مىدانى ؟ گفتم: آرى، گفت: اندكى از آنها را برايم بخوان من از آغاز سوره ذاريات (تاآيه 22) خواندم كه:

💡 ابن ندیم در مورد ابن مقفع می‌گوید که «در قدیم ایرانی‌ها عده ای از کتاب‌های منطق و طب از یونانی و رومی به فارسی نقل کرده بودند و عبدالله بن مقفع و دیگران آن را به عربی تحویل کردند…». همچنین ابن خلکان، قفطی، هیثم بن عدی، اصمعی و بسیاری دیگر از این بزرگان از وی و آثار او به تفضیل یاد کرده‌اند.

💡 و روايت شده كه در خلافت عبدالملك بن مروان مردى كهنقل شده جدّ اصمعى بوده (اصمعى نام و نسب او عبدالملك بن قريب بن عبدالملك بن على بناصمع است و اين شخص على بن اصمع بود چنانچه ابن خَلَّكان ذكر كرده ) در پيش روىحجّاج حاضر شد و فرياد برداشت كه اى امير! پدر و مادر مرا عاق كردند و مرا علىّناميدند و من مردى فقير و مسكينم و به عطاى امير حاجتمندم. حجّاج بخنديد و او را خشنودساخت.

💡 در منابع سده‌های نخست هجری از این قوم با نام «طیلسان» یاد کرده‌اند. یاقوت ذیل مادهٔ طیلسان، به نقل از اصمعی می‌گوید که طیلسان با طالشان یکی است.