فاتح صفوی

«فاتح صفوی» لقبی است که برای شاه اسماعیل یکم صفوی، بنیان‌گذار دودمان صفوی و یکی از مهم‌ترین پادشاهان تاریخ ایران، به کار می‌رود؛ زیرا او توانست پس از قرن‌ها پراکندگی سیاسی، سرزمین ایران را دوباره زیر فرمان یک حکومت نیرومند و یکپارچه گرد آورد. شاه اسماعیل در ۲۵ رجب سال ۸۹۲ قمری زاده شد و پس از درگذشت برادرش، رهبری طریقت صفویه را بر عهده گرفت و با تکیه بر نیروی قبایل قزلباش، مبارزات گسترده‌ای را برای تصرف سرزمین‌های ایران آغاز کرد. او در سال ۹۰۷ قمری تبریز را فتح کرد و خود را شاه ایران نامید و از همان زمان حکومت صفوی به صورت رسمی شکل گرفت. اهمیت شاه اسماعیل در تاریخ ایران بسیار زیاد است، زیرا او برای نخستین بار پس از حدود هشت قرن و نیم از حمله اعراب، توانست حکومتی بومی، مستقل و فراگیر در ایران ایجاد کند و هویت سیاسی تازه‌ای به کشور ببخشد. دوران حکومت او آغاز دوره صفوی و سرآغاز شکل‌گیری ایران نوین دانسته می‌شود و بسیاری از تاریخ‌پژوهان این دوره را یکی از پایه‌های تاریخ مدرن ایران به شمار می‌آورند. شاه اسماعیل علاوه بر گسترش قلمرو سیاسی، مذهب شیعه دوازده‌امامی را مذهب رسمی کشور اعلام کرد و با این اقدام، ساختار مذهبی و فرهنگی ایران را برای همیشه دگرگون ساخت. او با شکست دادن آق‌قویونلوها، مقابله با شیبانیان در شرق و فتح بخش‌های گسترده‌ای از ایران، قلمرویی وسیع ایجاد کرد که افزون بر ایران امروزی، مناطقی از قفقاز، عراق، افغانستان و آسیای میانه را نیز دربر می‌گرفت. با این حال، سیاست‌های مذهبی سخت‌گیرانه او و اجبار بسیاری از اهل سنت به پذیرش تشیع، پیامدهای عمیق سیاسی و اجتماعی در تاریخ ایران بر جای گذاشت و سبب شکل‌گیری مرزبندی مذهبی میان ایران و همسایگان سنی‌مذهب آن شد. شکست شاه اسماعیل از عثمانیان در نبرد چالدران نیز نقطه عطف مهمی در زندگی او بود، زیرا پس از آن شکست روحیه او تضعیف شد و کمتر در امور نظامی حضور مستقیم داشت. شاه اسماعیل سرانجام در ۱۹ رجب سال ۹۳۰ قمری درگذشت، اما حکومتی که او بنیان گذاشت بیش از دو قرن دوام آورد و نقش بزرگی در تثبیت هویت سیاسی، مذهبی، فرهنگی و تاریخی ایران ایفا کرد، به همین دلیل او را با لقب «فاتح صفوی» و یکی از برجسته‌ترین پادشاهان تاریخ ایران می‌شناسند.