پیوند سه گانه

{triple bond} [شیمی، مهندسی بسپار] پیوندی که از اشتراک سه زوج الکترون، بین دو اتم به وجود می آید

پیوند سه گانه ( به انگلیسی: Triple bond ) نوعی پیوند کووالانسی است که در نتیجه به اشتراک گذاشته شدن سه جفت الکترون میان دو اتم تشکیل می شود، یعنی بر خلاف پیوند عادی که دو الکترون ظرفیتی در آن دخیل اند، اینجا شش الکترون ظرفیتی پیوند را تشکیل می دهند. در کربن رایج ترین پیوندهای سه گانه بین دو اتم کربن، در آلکین ها دیده می شود. سیانیدها و ایزوسیانیدها نیز پیوند سه گانه دارند. برخی مولکول ها دواتمی مثل دی نیتروژن و کربن مونوکسید نیز پیوند سه گانه دارند. این پیوند در فرمول اسکلتی با سه خط افقی ( ≡ ) نمایش داده می شود.
پیوندهای سه گانه از پیوندهای عادی و دوگانه قوی تر و کوتاه ترند. رتبه پیوند ۳ است.
در استیلن هر اتم کربن دو اوربیتال sp و دو اوربیتال p دارد. دو اوبیتال sp خطی اند و زاویهٔ ۱۸۰° دارند و محور x را در دستگاه مختصات اشغال می کنند. اوربیتال های p بر محورهای y و z عمودند. وقتی دو اتم کربن به هم نزدیک می شوند اوربیتال های sp به اشتراک گذاشته می شوند و یک پیوند sp - sp سیگما تشکیل می دهند. در همین حال اوربیتال های pz به هم نزدیک می شوند و پیوند پی pz - pz تشکیل می دهند. جفت اوربیتال py دیگر نیز یک پیوند پی py - py تشکیل می دهند. در نهایت یک پیوند سیگما و دو پیوند پی تشکیل می شود.

پیوند سه گانه (triple bond)
سه پیوند کووالانسی بین اتم های مجاور، ازجمله در آلکین ها(-c ≡ c -).

💡 اتم‌های کربن در این سکل، هرکدام دارای هندسه خطی هستند همراه با هیبریداسیون اوربیتال sp. طول هر پیوند سه‌گانه ۱۲۰٫۷ پیکومتر و هر پیوند یگانه ۱۳۷٫۹ پیکومتر برآورد شده‌است.

💡 آلکین‌ها (به انگلیسی: Alkyne) مانند آلکن‌ها جزء هیدروکربن‌های اشباع نشده هستند که دست‌کم یک پیوند سه‌گانه بین دو اتم کربن دارند. از آنجا که کوچک‌ترین آلکین که نام آیوپاک آن اتین (C2H2)است، پیشتر به‌نام استیلن شناخته می‌شده‌است، آلکین‌ها به‌نام استیلن‌ها یا گروه استیلنی نیز نامیده می‌شوند. فرمول کلی آن‌ها ‍CnH2n-2 می‌باشد و مشابه فرمول کلی دی‌ان ها (diene) است.

💡 ربات‌ها و امپراتوری بخشی از تلاش آسیموف برای پیوند سه مجموعه اصلی رمان‌ها و داستان‌های علمی تخیلی وی است: مجموعه ربات‌ها، مجموعه امپراتوری کهکشانی و مجموعه بنیاد. (آسیموف تلاش خود برای ایجاد پیوند و اتحاد را در رمان «لبه بنیاد» و دنباله آن انجام داده‌است، و در نتیجه سه مجموعه داستان را به یک داستان آینده-محور تبدیل می‌کند).