اریوان

اریوان. [ اِ ری ] ( اِخ ) ایروان. یکی از ایالات قفقازیه، در جنوب سلسله جبال قفقاز. این خطه در 1244 هَ. ق. از ایران منتزع و بتصرف روسیه درآمد. بعدها این سرزمین را بدو ایالت ایروان و نخجوان تقسیم کردند و بالاخره در تاریخ 1868 م. از این دو قطعه ایالت واحده ای بنام ایروان تشکیل شد و شهر ایروان را هم مرکز این ایالت قرار دادند. حدّ غربی این قطعه بایالت قارص و حدّ شمالی بایالت تفلیس و الیزابت پل ( گنجه ) وحدّ شرقی نیز بایالت الیزابت پل محدود است و از جهت جنوب بحدود ایران و ترکیه می پیوندد. مساحت سطح آن 27822 گز مربع و 464، 667 تن نفوس دارد که ایرانیان و ارامنه قسمت مهم آنرا تشکیل میدهند. در عهد دولت تزاری تابع اداره عمومی قفقاز بودند که مرکزش تفلیس بود و در عین حال بهفت قضا منقسم میگردید: 1 - قضای اریوان. 2 - آلکساندرپل ( گومری ). 3 - نخجوان. 4 - نووبایزید. 5 - سورمه لی. 6 - دارالاکز. 7- اچمیاجین. اراضی این قطعه کوهستانی است. از یک طرف آن سلسله جبال پامباک که حوضه رود کر را از حوضه رود ارس جدا میسازد قراردارد و از سوی شمال دریاچه کوکجه امتداد یافته و از طرف دیگر کوههای الاگوز، قزل طاغ، کوزل دره و زانغازور در جنوب غربی دریاچه مزبور ممتد میباشند و در مشرق این بحیره و حدود قره باغ این دو رشته بهم وصل میشود و در نتیجه کوکجه بشکل حوضه داخلی در می آید و فقط در مواقع طغیان آبها از شمال غربی فضله آبها برود زنکی میریزد و بوسیله یک بغاز تنگ با حوضه ارس اختلاط می یابد. مساحت این دریاچه 1393 هزارگز مربع است و ارتفاع سطح آن به 1900 گز میرسد و گرداگرد آن کوههای مرتفع باشند و در وسط آن جزیره ای موسوم به ( ( سوان ) ) قرار دارد که از امکنه متبرکه ارامنه است. به این طریق تمام ایالت در داخل حوضه ارس واقع شده وبسیاری از رودهای وی برود مزبور میریزد و بزرگترین این رودها، رود آرپه چایی و نهر زنگی است. این رودهااز شمال بسوی جنوب جاری میشوند اما رود ارس از شمال غربی بطرف جنوب شرقی جریان دارد و در ابتدا در داخله ایالت و سپس از کنار آن گذرد و ضمناً حدود روسیه و ایران را از یکدیگر جدا میسازد. دامنه های شمالی اغری طاغ نیز در قسمتی از ایالت ایروان امتداد دارد. مرتفعترین کوههای آن بعد از اغری طاق کوه آلاگوز مذکورمیباشد که ارتفاع آن از 4000 گز تجاوز میکند. پاره ای از کوهستانهای این ایالت خشک و غیرقابل زراعت و برخی دیگر دارای جنگلهاست و قابل کشت و زرع میباشد، دره ها و دشت های حاصلخیز و چراگاههای خوب دارد. عمده محصولاتش: گندم، ذرت، ارزن، پنبه و کتان است. میوه های آن فراوان و گوناگون و از هر حیث اعلی میباشد. در امکنه پست پرتقال، لیمو و زیتون نیز بعمل می آید. شرابش بسیار ممتاز است. اهالی به پرورش گوسپند، بز و گاو و اسب اشتغال میورزند زنبور عسل بسیار تربیت می کنند و عسل و موم از صادرات عمده ایالت است. نوغان ( کرم ابریشم ) هم پرورش دهند. معادن بسیار و گوناگون در کوهها وجود دارد که هنوز دست نخورده است و آبهای معدنی نیز فراوان است. از صنایع محلی رنگرزی و دباغت پیشرفت دارد چند کارخانه سفال سازی و آجرپزی هم بدانجا هست. وسعت قضای ایروان به 3116 کیلومتر مربع بالغ میشود و از طرف جنوب بحدود ترکیه و ایران میرسد و سکان آن از قضاهای دیگر بیشترند. ( از قاموس الاعلام ترکی ).

پایتخت ارمنستان شوروی و بعد از تفلیس بزرگترین شهر قفقازیه است و ۱۱۵٠٠٠ تن جمعیت دارد.

اسم: آریوان (پسر) (کردی) (تلفظ: arivan) (فارسی: آریوان) (انگلیسی: arivan)
معنی: نگهبان اتش

💡 در سال ۱۶۵۳ شاه به والیان اردبیل، اریوان، قره باغ، استرآباد و بخش‌هایی از آذربایجان دستور داد تا به کمک خسروخان نیرو بفرستند. نیروهای بیشتری توسط فرماندار دربند، شمخالات ترکی و حاکم کارا قایتاق کمک کردند. این سپاهیان روسها را از قلعه بیرون راندند و آن را به آتش کشیدند.

💡 چاپ اولین شماره مجله برهان حقیقت در ۱ (۱۴) ژانویه سال ۱۹۱۷ تحت سرپرستی و سردبیری «علی محزون رحیمف» شاعر و روزنامه‌نگار، و «حسن میرزازاده علی اف»، نماینده نخبگان انتشارات اریوان، صورت پذیرفت.

💡 گودوویچ به عنوان فرمانده کل قفقاز در سال ۱۸۰۶، ارتش روسیه را در جریان جنگ روسیه و ایران (۱۳–۱۸۰۴) به سمت دریای خزر رهبری کرد و با غلبه بر خانهای دربند، شکی و باکو در راه خود قرار گرفت. پس از آنکه ارتش ۲۴۰۰۰نفری یوسف پاشا در نبرد آرپاچای پیروز شد، گودوویچ به نشان مارشال ارتقا یافت. در سال ۱۸۰۸، سردار بیمار نتوانست اریوان را بگیرد و با سربازان خود به گرجستان عقب‌نشینی کرد.