واژه «باسبوس» یا «مرزنگوش» نام یک گیاه معطر و دارویی در زبان فارسی و متون کهن است که در منابع قدیمی با تعابیر مختلفی توصیف شده و به دلیل ویژگیهای ظاهری و بوی خوش آن، مورد توجه طبیبان و نویسندگان سنتی قرار گرفته است. این گیاه در عربی با نام «آذان الفار» شناخته میشود که به معنای «گوش موش» است و این نامگذاری به دلیل شباهت شکل برگهای آن به گوش موش صورت گرفته است. در متون لغوی فارسی، «باسبوس» به عنوان نوعی ریحان یا گیاه خوشبو معرفی شده که همان مرزنگوش یا مرزنجوش است و در دسته گیاهان دارویی قرار میگیرد. این گیاه دارای بویی نافذ، خوشایند و طعمی گرم است که در طب سنتی برای تقویت بدن و درمان برخی بیماریها مورد استفاده قرار میگرفته است. برگها و سرشاخههای گلدار آن پس از خشک شدن نیز کاربرد دارویی و غذایی داشته و گاهی به صورت پودر برای خوشبو کردن غذاها به کار میرفته است. از نظر خواص درمانی، برای آن اثرات آرامبخش، تقویتکننده معده، مدر و کمککننده به بهبود زخمها ذکر شده است. همچنین از اسانس این گیاه در صنایع مختلف مانند تولید صابون و مواد معطر استفاده میشده است. در برخی منابع، وجود این گیاه در ایران مورد تردید قرار گرفته و گفته شده منشأ اصلی آن به طور دقیق مشخص نیست. در زبان فارسی گاهی این گیاه با نامهای دیگری مانند «مرزهگوش» یا «انجیرک» نیز شناخته شده است. در مجموع، «باسبوس» یا مرزنگوش گیاهی خوشبو، دارویی و معطر است که هم در طب سنتی و هم در کاربردهای روزمره گذشته نقش مهمی داشته و به دلیل ویژگیهای ظاهری و درمانی خود در متون کهن مورد توجه قرار گرفته است.
باسبوس
لغت نامه دهخدا
باسبوس. ( اِ ) نوعی از ریحان باشد که آنرا مرزنگوش خوانند. و بعربی آذان الفار گویند. ( برهان قاطع ) ( هفت قلزم ) ( آنندراج ). وسبب این اسم ( یعنی مرزنگوش ) آن است که مرز را موش گویند و آن به گوش موش شبیه است و بعربی آذان الفار گویند. ( آنندراج ) ( انجمن آرای ناصری ). نام ریحانی است که او را مرزنگوش نیز میگویند. ( فرهنگ جهانگیری ).
