امل الامل

امل الآمل. اَمَلُ الآمِل
(نام کامل: امل الآمل فی علماء جبل عامل) تألیف حرّ عاملی، کتابی رجالی به عربی. این اثر مشتمل بر دو بخش است؛ بخش اول در شرح حال علمای متقدم جبل عامل و بخش دوم در شرح حال علمای متأخر، از شیخ طوسی تا روزگار مؤلف که آن را تذکرةالمتبحّرین فی العلماء المتأخرین نامیده است. کتاب بارها چاپ شده و چند تن از علمای متأخر بر آن تتمیم و تکمله نوشته اند که برخی از آن ها در قم منتشر شده است.

[ویکی فقه] امل الآمل. مولف:شیخ محمد حسن حر عاملی معروف به شیخ حر عاملی
کتاب امل الآمل که نام دیگر آن «تذکرة المتبحرین فی العلماء المتأخرین» است در تراجم و شرح حال بزرگان، راویان حدیث و علمای شیعه بر خواسته از جبل عامل و غیر آن می باشد. مؤلّف در این کتاب به ذکر معاصران معروف شیخ طوسی و بزرگان و رجال نزدیک به زمان شیخ اکتفا کرده است. این کتاب در واقع متمّم و مکمل کتاب میرزا محمد بن علی استر آبادی است. کتاب امل الآمل به ترتیب حروف الفبا در دو بخش تنظیم شده است. بخش اوّل مشتمل بر شرح حال ۲۱۴ نفر و بخش دوّم علماء متأخر از شیخ طوسی که مشتمل بر ۱۱۲۲ نفر است. در بخش دوّم بعضی از شرح حال ها را بسیار مختصر آورده است. شیخ حر عاملی در شرح حال علماء به ولادت، وفات و قسمتی از اشعار و نوشته های آنها اشاره کرده و به آثار و تألیفات آنها نیز اشاره می کند. کتاب حاضر همواره مورد توجه علماء و بزرگان بوده و از جایگاه شایسته ای در بین کتابهای رجال و تراجم بر خوردار می باشد. شروح و تعلیقات شروح و تعلیقات مرحوم علامه سید حسن صدر (م ۱۳۵۴ ق) تکلمه امل الآمل را با عنوان تکلمه امل الآمل در دو جلد به رشته تحریر در آورده است. حواشی و تلخیص های زیادی بر کتاب امل الآمل نوشته شده است از جمله: حاشیه بر امل الآمل: میرزا عبدالله افندی اصفهانی (چاپ شده) تتمیم امل الآمل: شیخ عبدالنبی کاظمی و تعلیقه بر امل الآمل: علامه مجلسی و سید نعمت الله جزایری انگیزه نگارش شیخ در جلد دوم این کتاب (ص ۳۷۰) انگیزه نگارش این اثر را رؤیایی ذکر می کند که در سال ورود به مشهد (۱۰۷۳ ه‍.ق) دیده است. او به دلیل مشاغل بسیار ۲۳ سال بعد، آن را به رشته تحریر در می آورد. در این باره نوشته اند: شروع تألیف این کتاب سال ۱۰۹۶ ه‍ ق. و پایانش اول جمادی الثانی ۱۰۹۷ بوده است. شرح حال علمای جبل عامل که شیخ در این کتاب نگاشته ۲۰۹ نفر و از علمای غیر جبل عامل ۱۱۱۰ نفر است». وضعیت نشر این کتاب در دو جلد به زبان عربی به همت و تحقیق استاد احمد حسینی اشکوری از طرف انتشارات مکتبه الأندلسِ بغداد در سال ۱۳۸۵ ق به چاپ رسیده است.
[ویکی اهل البیت] امل الآمل. محمد بن حسن بن علی بن محمد حسین معروف به شیخ حر عاملی (م 1104 ق).
کتاب امل الآمل فی علماء جبل عامل که نام دیگر آن «تذکره المتبحرین فی العلماء المتأخرین» است در تراجم و شرح حال بزرگان، راویان حدیث و علمای شیعه بر خواسته از جبل عامل و غیر آن می باشد. مؤلّف در این کتاب به ذکر معاصران معروف شیخ طوسی و بزرگان و رجال نزدیک به زمان شیخ اکتفا کرده است. این کتاب در واقع متمّم و مکمل کتاب میرزا محمد بن علی استرآبادی است.
کتاب امل الآمل به ترتیب حروف الفبا در دو بخش تنظیم شده است. بخش اوّل مشتمل بر شرح حال 214 نفر و بخش دوّم علماء متأخر از شیخ طوسی که مشتمل بر 1122 نفر است. در بخش دوّم بعضی از شرح حال ها را بسیار مختصر آورده است. شیخ حر عاملی در شرح حال علماء به ولادت، وفات و قسمتی از اشعار و نوشته های آنها اشاره کرده و به آثار و تألیفات آنها نیز اشاره می کند. کتاب حاضر همواره مورد توجه علماء و بزرگان بوده و از جایگاه شایسته ای در بین کتاب های رجال و تراجم بر خوردار می باشد.
مرحوم علامه سید حسن صدر (م 1354 ق) تکمله امل الآمل را با عنوان تکمله امل الآمل در دو جلد به رشته تحریر درآورده است. حواشی و تلخیص های زیادی بر کتاب امل الآمل نوشته شده است از جمله:
شیخ در جلد دوم این کتاب (ص ۳۷۰) انگیزه نگارش این اثر را رؤیایی ذکر می کند که در سال ورود به مشهد (۱۰۷۳ ه‍.ق) دیده است. او به دلیل مشاغل بسیار ۲۳ سال بعد، آن را به رشته تحریر در می آورد. در این باره نوشته اند: شروع تألیف این کتاب سال ۱۰۹۶ ه‍ ق. و پایانش اول جمادی الثانی ۱۰۹۷ بوده است. شرح حال علمای جبل عامل که شیخ در این کتاب نگاشته ۲۰۹ نفر و از علمای غیر جبل عامل ۱۱۱۰ نفر است».
این کتاب در دو جلد به زبان عربی به همت و تحقیق استاد احمد حسینی اشکوری از طرف انتشارات مکتبه الأندلسِ بغداد در سال 1385 ق به چاپ رسیده است.
[ویکی فقه] امل الآمل (کتاب). مولف:شیخ محمد حسن حر عاملی معروف به شیخ حر عاملی
کتاب امل الآمل که نام دیگر آن «تذکرة المتبحرین فی العلماء المتأخرین» است در تراجم و شرح حال بزرگان، راویان حدیث و علمای شیعه بر خواسته از جبل عامل و غیر آن می باشد. مؤلّف در این کتاب به ذکر معاصران معروف شیخ طوسی و بزرگان و رجال نزدیک به زمان شیخ اکتفا کرده است. این کتاب در واقع متمّم و مکمل کتاب میرزا محمد بن علی استر آبادی است.
کتاب امل الآمل به ترتیب حروف الفبا در دو بخش تنظیم شده است. بخش اوّل مشتمل بر شرح حال ۲۱۴ نفر و بخش دوّم علماء متأخر از شیخ طوسی که مشتمل بر ۱۱۲۲ نفر است. در بخش دوّم بعضی از شرح حال ها را بسیار مختصر آورده است. شیخ حر عاملی در شرح حال علماء به ولادت، وفات و قسمتی از اشعار و نوشته های آنها اشاره کرده و به آثار و تألیفات آنها نیز اشاره می کند. کتاب حاضر همواره مورد توجه علماء و بزرگان بوده و از جایگاه شایسته ای در بین کتابهای رجال و تراجم بر خوردار می باشد.
شروح و تعلیقات
شروح و تعلیقات مرحوم علامه سید حسن صدر (م ۱۳۵۴ ق) تکلمه امل الآمل را با عنوان تکلمه امل الآمل در دو جلد به رشته تحریر در آورده است. حواشی و تلخیص های زیادی بر کتاب امل الآمل نوشته شده است از جمله:
حاشیه بر امل الآمل: میرزا عبدالله افندی اصفهانی (چاپ شده)
تتمیم امل الآمل: شیخ عبدالنبی کاظمی
و تعلیقه بر امل الآمل: علامه مجلسی و سید نعمت الله جزایری
انگیزه نگارش
شیخ در جلد دوم این کتاب (ص ۳۷۰) انگیزه نگارش این اثر را رؤیایی ذکر می کند که در سال ورود به مشهد (۱۰۷۳ ه‍.ق) دیده است. او به دلیل مشاغل بسیار ۲۳ سال بعد، آن را به رشته تحریر در می آورد. در این باره نوشته اند:
شروع تألیف این کتاب سال ۱۰۹۶ ه‍ ق. و پایانش اول جمادی الثانی ۱۰۹۷ بوده است. شرح حال علمای جبل عامل که شیخ در این کتاب نگاشته ۲۰۹ نفر و از علمای غیر جبل عامل ۱۱۱۰ نفر است».
. ریاض العلماء، ج ۵، ص ۷۵.
...

💡 شيخ حر عاملى چه در زمان سكونت خود در جبلعامل و چه در ايران چندين مرتبه به زيارت خانه خدا و عتبات عاليات موفق گرديد. درسال 1088 كه شيخ در مكه مكرمه حضور داشت فاجعه اى دردناك به وقوع پيوست كهاين واقعه در مقدمه امل الامل چنين آمده است:

💡 415-وى پدر بزرگوار محقق حلى است. او محدث و دانشمندى برجسته بود كهفرزندش محقق حلى از او حديث نقل مى كند. امل الامل، ج 2، ص 80.

💡 در تتمه امل الامل آمده است كه: سيد بحرانى از كوههاى راسخ و درياهاى شگرف علم است.كسى از او - حتى علامه مجلسى - پيشى نگرفته و ديگر آمدنامثال او در آينده، با اين قدرت تتبع و كثرت اطلاعاتمشكل است. (703)

💡 و همين عبارت را از نسخه مذكوره شيخ على در درّ منثورنقل كرده و شيخ حرّ عاملى در امل الامل از شيخ حسين مذكور بسيار تمجيد نموده و در نزد شيخبهايى نيز تلمذ كرده بود.

💡 230-منتهى المقال، ص 24، امل الامل، ج 2، ص 216؛ نقدالرجال سيد مصطفى تفرشى، ص 266.