نصب محتسب

[ویکی فقه] نصب محتسب، به چگونگی و روش تعیین و نصب محتسب از طرف خلیفه یا نایبان گفته می شود.
در آغاز پیدایی نهاد حسبه، که عصر اقتدار خلفای عباسی بود، فرمان نصب و عزل محتسب را خلیفه یا نایبان او در ولایات صادر می کردند.
تعیین محتسب توسط سلطان یا وزیر
پس از آن که آل بویه و سلجوقیان بر خلفا چیره شدند و سلطنت از خلافت جدا شد، تعیین مناصب دینی، همچون حسبه، برعهده سلطان یا وزیر گذاشته شد، اما چون خلفای عباسی هنوز تشریفات درباری را حفظ کرده بودند و شاهان نیز به نام و القاب و خلعت خلیفه برای کسب مشروعیت خود نیاز داشتند، خلفا در نامه ها و فرمان های تشریفاتی، همه وظایف دیوانی و دینی در ولایات، از جمله حسبه، را به امیران و سلاطین واگذار می کردند و گاهی فقط در بغداد بدون واسطه محتسبانی برمی گزیدند.
تعیین محتسب شهرهای کوچک
انتصاب محتسبان در شهرهای کوچک برعهده والیان و حاکمان محلی بود و معمولاً محتسبان از ساکنان محلی انتخاب می شدند، و گاهی وظیفه انتخاب محتسبان برعهده قاضی القضات گذاشته می شد.
 
مراسم اعطای فرمان حسبه به محتسب
...

💡 محتسب بیهُده گو منع مکن رندانرا کانک با شاهد و می نیست کدامست امروز

💡 ولوله در کو فتاد عقل درآمد که داد محتسب عقل را دست فروبست دوش

💡 محتسب امشب سبوی باده ام را پاک ریخت خون عشرت را ز بی دردی عبث بر خاک ریخت

💡 با محتسب شهر بگویید که زنهار در مجلس ما سنگ مینداز که جام است

💡 منع ما گو نکند محتسب از می که شگرف جرم بخشنده خطاپوش الهی داریم

💡 در حضوریم به کویش ز شد آمد فارغ شهر پندار که بی محتسب و بی عسس است