السام

واژه «السام» واژه‌ای عربی است که در لغت معانی گوناگونی دارد و در متون کهن عربی و فارسی در کاربردهای مختلف دیده می‌شود. یکی از مهم‌ترین معانی آن «فهمانیدن» و «آموزاندن» است و در این معنا به حالتی اشاره دارد که شخصی مطلبی را به دیگری یاد بدهد یا او را نسبت به موضوعی آگاه و راهنمایی کند. همچنین در برخی کاربردها، «السام حجت کسی را» به معنای تلقین کردن و آموختن دلیل و برهان به فردی دیگر آمده است؛ یعنی شخصی به دیگری می‌آموزد که چگونه از سخن یا ادعای خود دفاع کند و چه استدلالی بیاورد. معنای دیگر این واژه «جستن» و «طلب کردن» است و در این کاربرد، مفهوم جست‌وجوی چیزی یا خواستن و پیگیری کردن موضوعی را می‌رساند. از دیگر معانی آن می‌توان به «لازم گردانیدن راه به کسی» اشاره کرد که به معنای واداشتن فردی به پیمودن راه یا مجبور کردن او به ادامه مسیر و روش خاصی است. این کاربرد بیشتر مفهوم هدایت اجباری یا کشاندن فرد به مسیری مشخص را در خود دارد. همچنین این واژه در برخی متون به معنای «چشانیدن» نیز آمده است و منظور از آن این است که مزه یا اثر چیزی را به کسی بچشانند یا او را با تجربه‌ای روبه‌رو سازند. در تعبیر «ما السمته» نیز مقصود این است که «او را نچشانیدم» یا «مزه چیزی را به او نرساندم». واژه «السام» از جمله واژه‌هایی است که در زبان عربی دارای معانی متعدد و وابسته به کاربرد جمله است و به همین دلیل معنی دقیق آن معمولاً از متن و ساختار عبارت شناخته می‌شود. این واژه در فرهنگ‌های قدیمی مانند لغت‌نامه‌های عربی و فارسی بیشتر با توضیح‌های ادبی و لغوی آورده شده و نشان‌دهنده گستردگی معنایی برخی واژه‌های کهن عربی است. بنابراین «السام» بسته به جایگاه خود در جمله می‌تواند معنای آموزش دادن، دلیل آموختن، جستن، واداشتن به راهی خاص یا چشانیدن و تجربه دادن را برساند و هر یک از این معانی در متون مختلف قابل مشاهده است.