در قرآن کریم به آداب و شیوههای پسندیدهای برای کمک به نیازمندان و متکدیان اشاره شده است که رعایت آنها موجب افزایش ارزش معنوی این عمل خیرخواهانه میگردد. از جمله مهمترین این آداب، همراه ساختن انفاق با گفتار و کردار شایسته است؛ به این معنا که کمککننده نه تنها با رفتار نیکوی خود، بلکه پسندیده و محترمانه نیز با فرد نیازمند برخورد کند. این شیوهی برخورد، کرامت انسانی متکدی را حفظ کرده و او را از هرگونه تحقیر و آزردگی خاطر مصون میدارد.
علاوه بر این، شأن و منزلت شخص گیرنده و همچنین انگیزه و خلوص نیت دهنده از دیگر مواردی است که در فرهنگ قرآنی بر آن تأکید شده است. کمک به متکدی نباید با منت گذاری یا آزردن او همراه باشد، زیرا این اعمال، پاداش اخروی انفاق را از بین میبرد. قرآن کریم مسلمانان را به رعایت انصاف و دوری از هرگونه رفتاری که موجب رنجش خاطر نیازمند شود، فرا میخواند و بر این نکته تأکید دارد که هدف نهایی از انفاق، دستیابی به رضایت الهی و پالایش روح از بخل و خودخواهی است.
کتب تفسیری و روایی متعددی از جمله «احکام القرآن» جصاص، «اسباب النزول» واحدی و «بحارالانوار» مجلسی به تبیین این آداب و شئون پرداختهاند. این منابع با استناد به آیات قرآن و روایات معصومین، ابعاد مختلف کمک به متکدیان را روشن ساخته و بر لزوم تکریم شخصیت انسانی آنان و پرهیز از هرگونه رفتاری که با ارزشهای اخلاقی مغایرت دارد، تأکید کردهاند. رعایت این اصول، انفاق را به عملی والا و انسانساز تبدیل میکند که هم نیاز مادی فرد را برطرف میسازد و هم نیاز معنوی جامعه را تأمین مینماید.
