اسطقسات

اسطقسات. [ اُ طُ ق ُس سا ] ( ع اِ ) ج ِ اسطقس. عناصر. ( غیاث ). عناصر اربعه. ( برهان ). طبایع را نیز گفته اند که آن حرارت و برودت و رطوبت و یبوست باشد. ( برهان ). رومیان طبایع اربعه را نیز گویند و عرب آنرا عناصر اربعه گویند. کذا فی الادات و زاد فی الشرفنامه یکی را اسطقس نامند چنانچه بتازیش عنصر و عناصر خوانند و فیهانظر. و یبوست را گویند و عناصر باد و خاک و آب و آتش را نامند پس هر دو یکی چگونه باشد و عناصر بمنزله ٔجسم است و طبایع همچو جان آن. و فرق میان ایشان ظاهر است. و سطقسات بضمتین و با سین مخففه نیز در این لغتی است. ( مؤید الفضلاء ). هو لفظ یونانی بمعنی الاصل و تسمی العناصر الاربع التی هی الماء و الارض و الهواءو النار اسطقسات لانها اصول المرکبات التی هی الحیوانات و النباتات و المعادن. ( تعریفات جرجانی ). عناصر اربعه بلغت رومی. ( آنندراج ): از تأثیرات حرکات شوقی آن سلسله اسطقسات اصول اربعه با تضاد امزجه و اختلاف کیفیات در یکدیگر پیوست. ( تاریخ وصاف ).
- اسطقسات اربعه. رجوع به اسطقس شود. || اجرام سماوی. || اصل و ماده هر چیز. || علم هندسه. ( برهان ). رجوع به اسطقس شود.
- کتاب اسطقسات؛ نام کتاب اقلیدس در اصول صناعت هندسه. ( مفاتیح ).

= اسطقس

کتابی است تالیف اقلیدس در هندسه.
( اسم ) ۱ - جمع اسطقس. الف - مایه ها مواد. ب - عنصرهای نخستین هر چیز عناصر اربعه. جمع: اجرام سماوی. ج - علم هندسه.

💡 کتاب موسیقی کبیر در اصل دو جلد نوشته شده‌است که از جلد دوم آن هیچ اثری باقی نمانده. در جلد اول کتاب در بخش اول، مدخل صناعت موسیقی در دو مقاله ارائه شده است که مقاله اول درتعریف لحن موسیقی، توانایی‌ها و ساخت الحان و چگونگی پیدایش موسیقی است. مقاله دوم نیز به تعریف بُعد یا فاصله موسیقی پرداخته و آهنگهایی طبیعی برای انسان شمرده و نغمات طبیعی در عود را معرفی می‌کند. جزء دوم کتاب درباره ساخت و ساختار موسیقی در سه فن آورده شده که فن اول به اسطقسات اختصاص دارد و به مبادی اولیه پیدایش صوت و نغمه پرداخته‌است. در مقالهٔ دوم به فواصل میان نغمات از نظر ارتفاع صوت اشاره می‌کند. پس ازآن فارابی از رباب (کمانچه امروزی) سخن گفته و در نهایت نیز به سازهای خانواده چنگ می‌پردازد. در مقالهٔ سوم از فن سوم کتاب موسیقی کبیر، درباره لحن بحث شده و آن را از جهت موسیقی سازی یعنی نغمات بدون حروف و از نظر موسیقی آوازی یعنی نغمات همراه حروف مورد کنکاش قرار می‌دهد.

💡 ارسطو مى گويد: ((سعادت تام و تمام، مخصوص مقربان حضرت حق است و سزاوار نيستكه فضايل انسانى را با فضيلت فرشتگان مقايسه كنيم؛ زيرا بين فرشتگان روابطانسانى از قبيل بازرگانى برقرار نيست تا نيازمند به ((عدالت )) باشند و از چيزىنمى هراسند تا((شجاعت )) نزد آنان پسنديده باشد و از علاقه به زروسيم منزّه و ازشهوات جنسى مبرا هستند ولذا به ((عفت )) محتاج نيستند واز اسطقسات (عناصر) تركيب نشدهاند تا ميل به غذا داشته باشند، در نتيجه نيازى بهفضايل انسانى ندارند. و امّا خداوند تعالى كه از فرشتگان برتر است، از احتياج بهاين فضايل منزه تر و مقدس تر مى باشد، بلكه سزاوارتر آن است كه ذات پاكپروردگار به امور بسيطه اى كه تا حدودى مى توان از امور عقلى و خيرات را به آنهاتشبيه نمود توصيف گردد. و خدا را بى ترديد جز سعادتمند خيّرى كه بر سعادت وخيرحقيقى مطلع باشد و حتى الا مكان به وى تقرب جسته و طلب رضايت او نموده و به منظوررسيدن به رضا و جوار رحمت و شايستگى نيل به محبّت او به وى اقتدا مى نمايد دوستنمى دارد. سپس ارسطو واژه اى ناماءنوس به كار برده كه در فرهنگ ما آن را به كارنمى برند و آن اينكه: