جغرافیای ابوریحان بیرونی

[ویکی فقه] بیرونی در جغرافیا ادامه دهنده تصورات و آرا و روش های دانشمندان یونانی مانند مارینوس صوری (رونق در ۷۰ـ ۱۳۰ م)، تئون اسکندرانی (قرن چهارم میلادی) و به ویژه، بطلمیوس (متوفی پس از ۱۶۱ م) و به طور غیرمستقیم، دانشمندان یونانی دیگری است (مثلاً، اَبَرْخُس (سده دوم پیش از میلاد) و اراتوستنس (سده سوم پیش از میلاد)) که بطلمیوس در جغرافیا و مَجِسطی و جز این ها به آرای آنان اشاره کرده است.
پژوهش ها و ملاحظات جغرافیایی بیرونی در کتاب مستقل او در جغرافیای ریاضی (تحدید نهایات الاماکن) و، به مناسبت هایی، در بعضی تألیفات او مثلاً، قانون مسعودی و التفهیم لاِ َوائل صِناعةِ التنجیم، هر دو درباره علم نجوم و هیئت، یا رسالة تسطیح الصُّوَر و تبطیخ الکُوَر درباره تسطیح کره یافت می شود (درباره ۱۸ رساله مفقود او در مسائل جغرافیا، مسّاحی و زمین سنجی، و جز این ها در این جا نمی توان به یقین نظری اظهار کرد).
مأخذ جغرافیایی بیرونی
بیرونی، به جز دانشمندان یونانی، از دانش جغرافیایی هندوان، ایرانیان قدیم و به ویژه جغرافیانگاران و سیاحان پیش از خود در دوره اسلامی (مثلاً ابن خرداذبه، قُدامَة بن جعفر، یعقوبی، ابن فقیه و مسعودی) نیز بهره مند شده، گرچه از آنان کمتر نام برده است.
موارد مسائل جغرافیایی بیرونی
بیرونی از موضوع ها و مسائل جغرافیایی گوناگونی بحث کرده است، مثلاً: شکل کُروی زمین و قطر آن، دریاها و خشکی ها و رابطه آن ها، « هفت اقلیم » بخش مسکون زمین (قس «هفت کشور» در سنت جغرافیایی اساطیری ایرانی )، تعیین طول و عرض جغرافیایی بسیاری از مکان های شناخته شده در روزگار او، و روش های تعیین سمتِ قبله.
جغرافی دانان دنباله رو بیرونی
...

💡 در کتاب ماللهند نوشته ابوریحان بیرونی نیز اشاراتی به منشأ پیدایش گونه‌ها شده‌است.

💡 این اثر تنها کتاب فارسی موجود از ابوریحان بیرونی است و متن عربی آن نیز موجود است.

💡 در پیرامون غزنی آرامگاه‌های چند تن از شاعران و دانشمندان ازجمله آرامگاه ابوریحان بیرونی واقع شده‌است. ویرانه‌های غزنیِ کهن، یعنی پایتخت دودمان غزنویان، در شمال خاوری این شهر به فاصلهٔ پنج کیلومتری از آن قرار دارد.

💡 ابوریحان بیرونی در «آثار الباقیه» گزارش کرده‌است که سغدیان باستان در روز ۱۵ تیر ماه، از خوردن خوراک‌های جانوری یا پختنی خودداری می‌کردند. او این روز را به نام «عمس خواره» خوانده که نویسش و خوانش این نام، چندان روشن نیست.

💡 مرحله بعدی تکنولوژی در ایران، ایجاد دانشکده مکاتبه‌ای ابوریحان بیرونی برای آموزش کارکنان دولت و با تکیه بر آموزگاران تأسیس شد. نحوه آموزش در دانشکده مکاتبه‌ای از طریق ارسال کتب و نوار شنیداری و گاه کلاس حضوری رفع اشکال بود. مرحله بعدی در ایران ایجاد دانشگاه آزاد ایران و دانشگاه پیام نور است که به نظر می‌رسد هدفشان همگانی کردن سطح آموزش باشد.