پنج دری

پنج دری. [ پ َ دَ ] ( ص نسبی ) اطاقی که پنج در یک سو ( معمولاً رو بصحن ) دارد، و این نوع بنا سابقاً بیشتر معمول بوده.

( صفت ) اطاقی که پنج در دریک سو ( معمولا رو بصحن ) دارد ( سابقا بیشتر معمول بوده ).

پنج دَری
نوعی اتاق بزرگ در خانه های سنّتی ایرانی، که پنج پنجرۀ قدیِ مجاور هم، روبه حیاط دارد. تناسبات پنج دری، تقریباً مطابق با مستطیل محاط در شش ضلعی است، که از سمت طول در کنار حیاط قرار می گیرد. ورودی پنج دری مستقیماً از حیاط نیست، بلکه از راهروهایی، با نام کفش کن، در طرفین آن است.

💡 مجموعه شرقی حیاط که فضاهای آن مهم‌تر از بقیه جبهه‌های آن است دارای تالار پنج دری بزرگی است که در میانه جبهه بر روی صفه‌ای آجری قرار گرفته‌است و در زیر این جبهه در طبقه پایین، حوضخانه‌ای است که دو طرف آن را فضاهای جانبی متقارن دربرگرفته است.

💡 این نوع خانه از گونه‌های تقریباً رایج در زواره است. دلیل اطلاق نام حوضخانه به آن کاملاً مشخص نیست. واژه حوضخانه فضایی شبیه به حوضخانه‌های خانه‌های کاشان یا یزد را تداعی می‌کند ولی در زواره به نوعی خانه گفته می‌شود. این نوع خانه ترکیبی از یک اتاق سه دری، یا پنج دری و یاارسی و معمولاً به شکل شکم دریده‌است. معمولاً در دوجبهه حیاط آن فضاهای تابستانی و زمستانی قرار گرفته‌است.

💡 حوض‌خانه مرتفع خانه در گوشه شمال شرقی آن نشسته، در طبقات اول و دوم غرفه‌هایی پیرامون خود دارد. در طبقه اول ضلع شمالی حوض‌خانه یک اتاق پنج دری مشرف به آن قرار دارد. ردیف نورگیرهایی به ارتفاع یک طبقه بر فراز حوض‌خانه این فضا را روشن می‌کنند. این نورگیرها با شیشه‌های رنگی متعدد خود در حوض هشت گوش وسط حوض‌خانه تلالوئی از نور و رنگ ایجاد کرده و به این طریق فضایی دلنشین پدید می‌آورند.

💡 بنا مانند سایر ساختمان‌های موجود در بافت قدیم بوشهر، به فرم حیاط مرکزی و در دو طبقه (همکف و اول) ساخته شده بود. طبقه همکف شمال اتاق زمستانه – خزینه – انباری – چاه و حوضخانه و طبقه اول مشتمل بر اتاق مجلسی – صندوقخانه – آشپزخانه و دو اتاق پنج دری بود کف حیاط سنگ‌فرش و کف اتاق‌ها و راهروها از گچ بوده‌است.

💡 این خانه با معماری سنتی ساخته شده که به خانه‌های پنج دری معروف است. این خانه به چند بخش تقسیم می‌شود: تالار، ایوان، دو مطبخت، شاه نشین، بادگیر، سردابه و انبار که امروزه در اختیار صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران می‌باشد و در آن فیلم‌های زیادی بازی کرده‌اند.

💡 این بنا در زمینی به مساحت ۶۰۰ متر مربع در دو طبقه که هریک به مساحت ۳۰۰ متر مربع است ساخته شده که متشکل از اتاق‌های سه دری و پنج دری است. بنا همانند بسیاری از منازل مسکونی شهر سلطان آباد درونگرا با حیاط مرکزی است و در سه جهت شرق، شمال و جنوب داراری ساختمان‌هایی است که به سمت حیاط گشوده می‌شوند.