متوکلی یک صفت نسبی است که در زبان فارسی به کار میرود. این صفت منسوب به متوکل است و عموماً به هر آنچه که مربوط به یا منتسب به یکی از خلفای عباسی با لقب متوکل باشد، اطلاق میگردد. بر اساس منابع معتبر لغوی و تاریخی، انتساب این واژه به طور خاص به متوکل علیالله جعفر بن محمد (ابوالفضل جعفر بن محمد متوکل، خلیفهٔ مشهور عباسی) بازمیگردد، که این نکته خود بیانگر اهمیت تاریخی این نام در ادبیات و فرهنگ اسناد اداری است.
همانگونه که در متون رجوعی همچون الانساب سَمعانی ثبت شده است، تعریف اصلی متوکلی بر مبنای انتساب جغرافیایی، مذهبی یا درباری به این شخصیت تاریخی شکل گرفته است. در بافتار تاریخی، هرگاه حکمی، سندی، یا عنوانی با پسوند متوکلی همراه میشده، دلالت بر تأیید یا صدور آن توسط دستگاه حکومتی متوکل داشته است. این ساختار اسمی، در کتب تاریخ و تراجم به کرات به چشم میخورد و نشان میدهد که این قید نسبی برای هویتبخشی به داراییها یا منسوبین به دربار خلیفهٔ مورد نظر، کاربردی محوری داشته است.