الحاشیه علی استصحاب القوانین

[ویکی نور] حاشیه علی استصحاب القوانین از اولین تألیفات شیخ اعظم مرتضی انصاری تستری (متوفای 1281ق) است. کتاب به اصطلاح شرح بالقول (قوله... اقول) است.تاریخ دقیق تألیف کتاب مشخص نیست اما احتمالا بین سالهای 1235 تا1245ق بوده است.
کتاب بر اساس مطالب قوانین تقسیم بندی و از چهار یا پنج بخش تشکیل شده است.
مطالب کتاب دارای تعقید و پیچیدگی خاصی می باشد و با بحث استصحاب در رسائل شیخ اعظم که به صورت منظم و کاملتری ارائه شده است تفاوت بسیار دارد که این نشان از جوانی شیخ اعظم در زمان نگارش این کتاب دارد.
بنابر آنچه آیت الله شیخ احمد انصاری نوه شیخ اعظم بیان کرده است کتاب به خط شیخ اعظم قدس سره بوده اما دارای نواقصی بوده است که بعدها هم ناشرین آن نتوانسته اند آن را کامل کنند.
بعد از ادله استصحاب، در قوانین الأصول سه تنبیه ذکر شده است که از صفحه 303 تا صفحه 316 ادامه دارد ولی در حاشیه بر قوانین، شرح و حاشیه ای از شیخ اعظم بر این قسمت قوانین دیده نمی شود.

💡 مونتسکیو به پژوهش‌های علمی، تاریخی و حقوقی توجه ویژه داشت و چون از وضع آن زمان کشور ناخرسند بود با نام مستعار کتابی به نام نامه‌های ایرانی منتشر کرد و چون این کتاب مورد توجه واقع شد، در ۱۷۲۷ میلادی به عضویت فرهنگستان فرانسه برگزیده شد. رفته‌رفته از دادستانی کنار کشید و به تدوین اثر نام‌آور خود، روح القوانین پرداخت. این کتاب با اقبال عمومی روبه‌رو شد و بعدها نیز از مضامین آن در اداره بسیاری کشورها و دولت‌ها استفاده شد. مونتسکیو بر این باور بود که انقلاب و شورش و خون‌ریزی کاری از پیش نمی‌برد و آنچه یک جامعه نیاز دارد قانون است. میانه‌روی در سیاست از ویژگی‌های برجسته مونتسکیو بود. با این همه، روحانیان کتاب «روح القوانین» را بی‌ارزش می‌دانستند و او در دفاع از کتاب خود دست به نوشتن رساله شد.

💡 که در سال ۱۷۳۴ میلادی منتشر کرد، مانند نیکلای ماکیاولی گستره مرزهای حکومت را یکی از دلایل سقوط آن دانسته‌است. منتسکیو با انتشار کتاب «روح القوانین» در سال ۱۷۴۸ میلادی، علوم سیاسی را در ردیف فرهنگ فلسفی قرار داد. علاوه بر نظرات دوران باستان پیرامون اشکال مختلف حکومت (دموکراسی- سلطنتی- تحمیلی)، به تحقیق و تحلیل در ارتباط با اتکای آن‌ها به طبیعت، به ویژه مرزهای جغرافیایی و شرایط آب‌وهوا، پرداخته‌است. هنر وی در تشریح دولت به این مهم بازمی‌گردد که نه تنها به عنوان یک دستگاه سیاسی بلکه در رابطه‌ای تنگاتنگ با خصلت‌های اجتماعی، حقوقی، اقتصادی و اخلاقی آن ملت همچنین ارتباط میان مردمی و ساختار عمومی متأثر از عوامل طبیعی، مورد مداقه قرار داده‌است. روح القوانین یکی از مهم‌ترین آثار منتسکیو در جنبش روشنگری فرانسه محسوب می‌شود. این کتاب در تدوین اساسنامه ایالات متحده آمریکا و اساسنامه شورای انقلاب فرانسه در سال ۱۷۹۱ مؤثر بوده‌است.