ابو محمد جعفر بن احمد ایلاقی قمی

[ویکی اهل البیت] تمام منابع اتفاق دارند که او «ابومحمد جعفر ایلاقی قمی»، معروف به «ابن الرازی» می باشد و قمی الاصل، اما ساکن ری بوده است و در قرن چهارم هجری می زیسته است. در نام پدر ابن الرازی اختلاف است؛ بعضی او را فرزند احمد و بعضی فرزند علی دانسته اند. منشأ اختلاف یا «عدم دقت در آثار او» و یا تحریفی از سوی نساخ است.
ابن طاووس، ابن فهد حلی، مرحوم مجلسی، خوانساری، شهید ثانی، آقا بزرگ تهرانی و شیخ عباس قمی، او را فرزند احمد دانسته اند. در مقابل این نظریه، افرادی چون: شیخ صدوق، شیخ طوسی، ابن داود و استرآبادی او را فرزند علی می دانند.
سید محسن امین می گوید: نام پدرش احمد بن علی باشد یا علی بن احمد، آنچه مسلم است یکی از عبارت ها پس و پیش شده و خدا می داند که کدام درست است. در یک مورد او را فرزند محمد بن علی خوانده اند که احتمالاً تحریف از نساخ است. (احمد را تبدیل به محمد کرده اند.)
شعرانی می گوید: مصنف این کتاب (جامع الاحادیث) ثقةالاسلام ابومحمد جعفر بن احمد بن علی القمی الایلاقی نزیل الری می باشد. در بعضی نسخه ها «ابن علی بن احمد» ذکر شده؛ اما «ابن احمد بن علی» صحیح است. از دو قول مذکور، قول اول صحیح به نظر می رسد؛ زیرا خود ابومحمد پس از حدیث چهارم کتاب مسلسلات، خود را فرزند احمد بن علی معرفی کرده و فرموده است: «قال ابومحمد جعفر بن احمد بن علی الرازی، مصنف هذاالکتاب: قلنا للحسن بن...» این را هم بیفزاییم که پدر ابومحمد (احمد بن علی) جعفر قمی خود از علما و یکی از مشایخ فرزندش، ابن رازی بوده است.
در وثاقت ابومحمد جعفر قمی علما اتفاق نظر ندارند؛ لیکن افراد دقیقی چون سید بن طاووس، از کتب او نقل کرده اند که این، نشانه وثاقت او است. نکته گفتنی این که افرادی که او را ثقه ندانسته اند، وی را تضعیف نکرده اند. اکنون نظر هر دو دسته را می آوریم.
بیشتر علما در ذکر ابوجعفر قمی، به قول شیخ طوسی استناد کرده اند. وی گفته است: «جعفر بن علی بن احمد قمی المعروف بابن الرازی یکنی ابا محمد صاحب تصنیفات».
ملاحظه می شود که این جمله هیچ اشاره ای به ثقه بودن ابن رازی ندارد، مگر این که بپذیریم شیخ فقط افراد موثق را آورده است. از کسانی که در ذکر ابن الرازی نگاهی به رجال شیخ طوسی داشته، «ابو علی حائری» است. وی در منتهی المقال می گوید: دو نسخه از رجال شیخ طوسی در نزد من است. در باب «فیمن لم یرو عنهم» (کسانی که از ائمه روایت نکرده اند)، نام جعفر بن محمد بن علی معروف به «ابن الرازی» دارای کنیه ابا محمد صاحب تصانیف است؛ ولی مطلبی که او را توثیق کند، نیست (و لیس فیه التوثیق).
در این میان نقل مطلب تکملة الرجال خالی از لطف نیست. عبدالنبی کافلی می گوید: ایشان (ابن الرازی)، همچنان که از کتاب معانی الاخبار برمی آید، یکی از مشایخ صدوق است. ابن داود از وصف صدوق اخذ توثیق کرده است (جمله صدوق این است: ابومحمد جعفر بن علی بن احمد الفقیه القمی الایلاقی رضی الله عنه)؛ اما احتمال دارد صدوق جد او(احمد) را وصف کرده و طلب رضا از خداوند برای جدش بوده باشد، الّا این که ظاهر کلام به جعفر رجوع بکند؛ چون استاد صدوق، خود جعفر است و نه جد وی. و از طرفی تعظیم اساتید اولی است و تعرض به بزرگداشت اواسط سند کم است. سخن آخر این که «وصف» و «ترضی» (فقیه، رضی الله عنه) غایت حسن است و شاید در نسخه ای که نزد ابن داود بوده، کلمه «فقیه» به «ثقه» تبدیل شده است.

💡 سقاخانه حضرت ابوالفضل (ارباب میرزا) در مرکز شهرکرد، خیابان ۱۲ محرم جنوبی کوچه ابو محمد واقع شده‌است.

💡 999- ابو محمد يعقوب شعيب بن ميثم مولى بنى اسد، از امام باقر و صادق -عليهماالسلام - روايت كرده است. قاموس الرجال، ج 9، ص 363.

💡 فرزدق پاسخ داد: من ابو محمد را ملاقات كرده ام و او از دارايى خويش، به منبذل فرمود؛ ولى به عرض ايشان رساندم كه براى اجر اخروىعمل خود، از ثواب دنيوى اش گذشتم. (698)

💡 (( يا بن المازيار ابى ابو محمد عهد الى... و امرنى ان لا اءسكن منالجبال الا و عرها و من البلاد الا عفرها و...(438) ))

💡 ابو محمد گفت: اى فرزند رسول خدا،، مردم درباره ما پدرم سخنانى مى گويند و اواموالى است كه مختار براى ما فرستاده است. او خانه هاى ما را بناكرده و به خونخواهىشهداى ما برخاست، خداى او را رحمت كند. (105)

💡 191-ابوبصير، ابو محمد يحيى بن فسم اسدى، وى از اصحاب امام صادق عليهالسلام است كه از حضرت روايت وى را در عاليترين درجه صحت معرفى كرده و بهسال 150 ه.ق از دنيا رفته است (ر.ك: سفينه ابحار ج 1، ص 86)