گویا درخت

گویا درخت. [ دِ رَ ] ( اِ مرکب ) درخت سخنگو. درخت که سخن گوید. داستان این درخت را فردوسی چنین گوید:
اسکندر رومی در سیر و جهانگردی خود به شهری درآمد و از عجایب آنجا پرسید و:
چنین داد پاسخ بدو رهنمای
که ای شاه پیروز پاکیزه رای
شگفتی ست ایدر که اندر جهان
کسی آن ندید آشکار و نهان
درختی ست ایدر دو بن گشته جفت
که چون آن شگفتی نشاید نهفت
یکی ماده و دیگری نراوی
سخن گوی و باشاخ و بارنگ و بوی
به شب ماده گویا و بویا شود
چو روشن شود نر گویا شود.
سپس اسکندر پرسید که این درخت چه وقت سخن گوید:
چنین داد پاسخ بدو ترجمان
که ازروز چون بگذرد نه زمان
سخنگوی گردد یکی زین درخت
که آواز او بشنود نیک بخت
بپرسید چون بگذریم از درخت
شگفتی چه پیش آید ای نیکبخت
چنین داد پاسخ کزو بگذری
ز رفتنت کوته شود داوری.
و اسکندر برای دیدن درخت شتافت:
همی راند با رومیان نیکبخت
چو آمد به نزدیک گویا درخت
تا آنکه گوید:
چو خورشید بر تیغ گنبد کشید
سکندر خروشی ز بالا شنید
که آمد ز برگ درخت بلند
خروش پر از هول وناسودمند.
و درخت به سخن درآمد و خطاب به اسکندر:
چنین گفت با شاه گویا درخت
که کوتاه کن روز و بربند رخت.فردوسی.

( اسم ) درخت سخنگو. توضیح فردوسی در شاهنامه آرد: اسکندر ( رومی ) در سیر و جهانگردی خود بشهری در آمد و از عجایب آنجا پرسید: چنین داد پاسخ بدو رهنمای که ای شاه پیروز پاکیزه رای. شگفتی است ایدر که اندر جهان کسی آن ندید آشکار و نهان درختی است ایدر دو بن گشته جفت که چون آن شگفتی نشاید نهفت. یکی ماده و دیگر نر اوی سخن گوی با شاخ و با رنگ و بوی. بشب ماده گویا و بویا شود چو روشن شود نر گویا شود. سپس اسکندر پرسید که این درخت چه وقت سخن گوید: چنین داد پاسخ بدو ترجمان که از روز چون بگذرد نه زمان سخنگوی گردد یکی زین درخت که آواز او بشنود نیک بخت. اسکندر برای دیدن درخت شتافت: چو خورشید بر تیغ گنبد کشید سکندر خروشی ز بالا شنید که آمد ز برگ درخت بلند خروشی پر از هول و ناسودمند. درخت بسخن در آمد و خطاب باسکندر: چنین گفت با شاه گویا درخت که کوتاه کن روز و بربند رخت.
درحت سخنگو. درخت که سخن گوید.

💡 گویا بر بنیان همان باورهای مهری و زرتشتی که در فرهنگ ایرانی گسترده شده، نیاکانمان نام‌هایی چون «سروناز» را بر فرزندان خود می‌نهادند و در هنگام زایش فرزندانشان به جای قربانی کردن جانداران، به نام نوزاد درخت سروی می‌کاشتند تا سرو آزاد و فرزندشان باهم بزرگ شوند و زندگی سبز و سرنوشتی روشن داشته باشند.

💡 بر زمین افتاد طفل غنچه گویا از درخت خود نمودش غنچه بر شکل دهان مار گل

💡 برگ درختان بود به مدح تو گویا ریگ بیابان شود ز وصف تو جانور

💡 نخستین گیاهانی که رشد ثانویه و عادت چوبی پیدا کردند، گویا سرخس‌ها بودند و در آغاز گونه‌های دوونین میانی، Wattieza، پیشاً به ارتفاع ۸ متر رسیده بود و عادتی شبیه به درخت داشت.