ابن عجیبه

[ویکی فقه] اِبن عَجیبه، ابوالعباس احمد بن محمد بن مهدی بن عجیبه حسنی، عارف، مفسر و دانشمند مراکشی (۱۱۶۰ یا ۱۱۶۱ - شوال ۱۲۲۴ق/۱۷۴۷ یا ۱۷۴۸ - نوامبر ۱۸۰۹م)می باشد.
وی در کتاب خود الفهرست به تفصیل درباره نسب، زادگاه، تحصیلات، گرایش های فکری، ورود به طریقه صوفیانه، طی مدارج سلوک، زندگی خانوادگی، سفرها و رویدادهای دیگر دوران حیات خویش سخن گفته و آثار خود را نیز به ترتیب تاریخی و در ضمن بیان سرگذشت خویش بر شمرده است. وی در قریه الخمیس، واقع در ناحیه منسوب به قبیله انجرا، در سواحل جنوبی مدیترانه میان طنجه و تطوان زاده شد.
← نسب وی
ولی چندی بعد به تطوان بازگشت و به تعلیم و تدریس مشغول شد و در این سفر (۱۲۰۸ق/۱۷۹۴م) با عارف مشهور سیدی محمد بوزیدی (د ۱۲۲۹ق/۱۸۱۴م) آشنا و به طریقه درقاوی وارد شد. وی قبلاً در مجالس درس محمد جنوی به عرفان گرایش یافته و حکم ابن عطاءالله و اصول الطریقة شیخ زرّوق را خوانده بود، ولی ورود به طریقه درقاوی تحولی اساسی در فکر و روح او پدید آورد، از علوم ظاهر به علم باطن روی آورد، از علایق دنیوی دست شست و در ری صوفیه به سیاحت در نواحی مختلف و ارشاد طالبان و تأسیس زاویه هایی برای اجتماع صوفیه و سیر و سلوک روحانی پرداخت.
← چگونگی تغییر و تحول
این واقعه که ابن عجیبه از آن به عنوان « امتحان » یاد می کند، به هیچ روی او را ازراه و روشی که در پیش گرفته بود، بازنداشت و وی همچنان به دعوت مردم به سوی خدا، تأسیس و تشکیل زاویه و خانقاه در نقاط مختلف آن ناحیه و تألیف و تصنیف آثار علمی و عرفانی مشغول بود تا سرانجام در غماره به طاعون مبتلا شد و درگذشت.مقبره او در نزدیکی طنجه، بر بلندی هایی که بر قریه زمیج و نیز بر دریا و صخره های جبل الطارق مشرف است، واقع شده و هر سال در اواخر تابستان درویشان درقاوی در آنجا گرد می آیند و با مراسم خاصی یاد او را گرامی می دارند.
سلسله درقاوی
...
[ویکی اهل البیت] ابوالعباس احمد بن محمد بن مهدی بن عجیبة حسنی (1160-1224ق)، مفسر و دانشمند مراکشی قرن سیزدهم هجری است. وی علوم فقهی و ادبی را نزد اساتیدی همچون محمد السوسی، احمد الرشا فرا گرفت.
ابوالعباس احمد بن محمد بن مهدی بن عجیبة حسنی در قریة الخمیس، واقع در ناحیة منسوب به قبیلة انجرا، در سواحل جنوبی مدیترانه میان طنجه و تطوان در سال 1160 یا 1161 قمری متولد شد.
خانوادة او از شرفای (سادات ِ) محل تولدش بوده اند. در اصل از طریق حسن مثنی و حسن بن علی علیه السلام به علی بن ابی طالب علیه السلام می رسد.
وی تحصیلات مقدماتی و قرائت قرآن را در زادگاه خود فراگرفت و یک چند در قصر الکبیر نزد فقیه محمد السوسی و سپس در تطوان نزد استادانی چون احمد الرشا، عبدالکریم بن قرّیش و محمد ورزازی به تحصیل فقه و کلام و تفسیر و علوم ادبی پرداخت. هنگامی که شیخ محمد جنوی به تطوان آمد، وی ملازم مجلس درس او شد و فقه و حدیث و سپس مباحثی در عرفان را از او فراگرفت.
پس از وفات محمد جنوی، ابن عجیبه عازم فاس شد و در آنجا به مجلس درس سیدی محمد التاودی ابن سوده پیوست و از او اجازة تدریس و نقل حدیث گرفت. ولی چندی بعد به تطوان بازگشت و به تعلیم و تدریس مشغول شد و در این سفر با عارف مشهور سیدی محمد بوزیدی آشنا و به طریقة درقاوی وارد شد.
وی قبلاً در مجالس درس محمد جنوی به عرفان گرایش یافته و حکم ابن عطاءالله و اصول الطریقة شیخ زرّوق را خوانده بود ولی ورود به طریقة درقاوی تحولی اساسی در فکر و روح او پدید آورد، از علوم ظاهر به علم باطن روی آورد، از علایق دنیوی دست شست و در ری ّ صوفیه به سیاحت در نواحی مختلف و ارشاد طالبان و تأسیس زاویه هایی برای اجتماع صوفیه و سیر و سلوک روحانی پرداخت.
صورتی که ابن عجیبه خود از تألیفات و نوشته های خویش در فهرست بدست می دهد، شامل 38 عنوان است که دیوان او یعنی قصاید و توشیحات و آثار منظوم او را نیز دربرمی گیرد و مترجم فهرسه به زبان فرانسه 4 عنوان دیگر از منابع موجود بدست آورده و در مقدمه ترجمه فهرسه نقل کرده است.
علاوه بر اینها در برخی از فهرست های نسخه های خطی، آثار دیگری نیز به نام او ثبت کرده اند که ظاهراً غیر از عناوین مندرج در فهرسه است و باید یا بعد از تألیف آن کتاب نوشته شده باشند یا خود او در هنگام نگارش فهرسه نام آنها را در خاطر نداشته است. معروف ترین آثار او اینهاست

💡 بر همین اساس، طبری آمدن حرف «فی» در آیه را گواهی بر معنای خویشاوندی واژه «قربی» دانسته‌است. بنابه نظر ابن عجیبه از مفسران سنی مذهب، شیوه بیان‌شده در آیه که به صورت «فی القربی» آمده‌است؛ دستور موکدتری را برای دوست داشتن خویشاوندان پیامبر ارائه می‌دهد. زمخشری معتزلی مذهب نیز همچون طبری، آیه را خطاب به قریش دانسته و مصداق «قربی» را نزدیکان محمد بیان کرده‌است.