واژه «سادهباز» در لغت فارسی به معنای کسی است که در بازی قمار یا بازیهای مشابه، بدون مکر، حیله و نیرنگ عمل میکند. این واژه در مقابل اصطلاح «نقشباز» قرار میگیرد که به فرد حیلهگر و فریبکار در بازی گفته میشود. در منابع لغوی مانند لغتنامه دهخدا، این کلمه به عنوان شخصی معرفی شده که در بازی با صداقت و بیتزویر رفتار میکند. به عبارت دیگر، سادهباز کسی است که قواعد بازی را بدون تقلب رعایت کرده و از روشهای فریبکارانه استفاده نمیکند. این اصطلاح بیشتر در ادبیات قدیم فارسی و متون مربوط به قمار و بازیهای سنتی به کار رفته است. در فرهنگهای لغت نیز تأکید شده که سادهباز در برابر نقشباز قرار دارد و این دو واژه معنای متضاد دارند. کاربرد این واژه نشاندهنده نوعی رفتار صادقانه در محیطی است که امکان فریب و نیرنگ در آن وجود دارد. در اشعار و متون قدیمی نیز گاهی از سادهباز برای توصیف فردی بیریا و بینقشه استفاده شده است. بنابراین سادهباز به فردی گفته میشود که در بازی یا رقابت، بدون فریب و با صداقت کامل عمل میکند. در نتیجه این واژه بیشتر بیانگر ویژگی اخلاقی صداقت در فضای رقابت و بازی است.
ساده باز
لغت نامه دهخدا
ساده باز. [ دَ /دِ ] ( نف مرکب ) آنکه در قمار بی مکر و حیله بازی کند. مقابل نقش باز. ( بهار عجم ) ( آنندراج ):
به حریفان نقش باز بگو
ساده باز از کسی دغا نخورد.ظهوری ( از آنندراج ).
فرهنگ فارسی
( صفت ) آنکه در قمار بی مکر و حیله بازی کند مقابل نقش باز.