ایلک خانیان

ایلک خانیان. [ ل َ ] ( اِخ )ایلک خانیه. آل افراسیاب. آل خاقان. خانیه. قراختائیان. رجوع به آل افراسیاب و دایرةالمعارف فارسی شود.

ایلک خانیه آل افراسیاب آل خاقان خاقانیان خانیه قراخانیان. این سلسله از نژاد ترک چگلی بوده و مدتها در کاشغر و بلاساغون و ختن و ماورائ النهر حکومت کرده اند. طایفه آنان نخست در کاشغر و بلاساغون مستقر بودند و از حدود ۳۱۵ آغاز حکومت کردند و در حدود ۳۴۹ مسلمان شدند. سلسله مذکور که به زودی امرای متعددی یافت از قرن چهارم تا اوایل قرن هفتم در تاریخ ایران شهرت داشته است و نظر به کثرت امرا و تشعب آنان ترتیب دادن تاریخ مرتبی برای سلسله مذکور دشوار است. همین اختلاف باعث شد که امیران این خاندان با آنکه مقدومه فتوحاتشان نیکو بود نتایج درخشانی از کار خود نتوانستند بگیرند و به زودی به مساعدتهای سلسله های دیگر مانند غزنویان و سلجوقیان محتاج شدند و پس از شکست سنجر از قراختائیان در ۵۳۶ به دامن این حکومت جدید ترک افتادند. روی هم رفته سه شعبه مهم ار ایلگ خانیان تشخیص می توان داد: ۱ - در کاشغر و ختن و بلاساغون. ۲ - در بخارا. ۳- در ماورئ النهر. تسلط این سلسله بر قلمرو حکومت سامانی در زمان شهاب الدوله بغراخان هارون بن سلیمان ( یا موسی ) صورت گرفت. وی از بلاساغون در زمان نوح بن منصور به ماورائ النهر تاخت و بخارا را در ۳۸۲ فتح کرد ولی بیمار شد و از آنجا بیرون رفت و نوح به بخارا بازگشت و هارون در راه در گذشت. فتح مسلم بخارا در ۳۸۹ بعهد عبدالملک سامانی به دست ایلگ خان نصر بن علی انجام گرفت. پس از ظهور غزنوی سلاطین این سلسله مانند ایلگ خان نثز قدر خان طغا خان علی تگین ابو المظفر ارسلان خان یا منکوب وی شدند و یا از در اطاعت در آمدند. همین حال در زمان سلجوقیان حکمفرما بود. پس از ضعف سنجر و غلبه گورخان قراختایی بر ماورائ النهر آل افراسیاب فرمانبردار گورخان شدند ولی در همین اوان سلطنت خوارزمشاهی توسعه می یافت و مزاحم ایلگ خانیان میشد. عاقبت هم عثمان بن حسن در ۶٠۹ و به قولی در ۶٠۷ به فرمان محمد خوارزمشاه به قتل رسید و دوره حکومت این سلسله در ماورائ النهر و در همان اوان در ترکستان به پایان رسید.
یا ایلک خانیه یا آل افراسیاب

رجوع شود به:قراخانیان

💡 دولت سامانی که حکومتی ضعیف بود و از سمت فرارود (ماوراءالنهر) نیز با حکومت مسلمان و ترک‌نژاد ایلک خانیان درگیر جنگ بود به ناچار حاکم بودن البتکین در غزنین را پذیرفت. البتکین تا پایان عمر خود در شهر غزنین اقامت گزید اما دولتی که وی بنیاد نهاد پس از آن به علت انتساب به شهر غزنین به حکومت غزنویان مشهور گشت.