هلال صابی، با نام کامل هلال بن مُحَسِّن بن ابراهیم، از کاتبان و مورخان برجستهٔ بغداد در سدهٔ پنجم هجری قمری بود. وی در سال ۴۴۸ هجری قمری درگذشت. خاندان او، شامل پدر و نیاکانش، از پیروان آیین صابئی بودند و خود او نیز در همین آیین پرورش یافت، اما هلال صابی در واپسین سالهای عمر خویش به دین اسلام گروید. جایگاه او در میان اهل علم و دیوانسالاری عصر عباسی، جایگاهی شناختهشده و معتبر به شمار میرفت.
هلال صابی به سبب تسلط بر فن کتابت، تاریخنگاری و آشنایی دقیق با ساختار اداری خلافت عباسی، آثاری ارزشمند از خود برجای گذاشت که بازتابدهندهٔ اوضاع سیاسی، اداری و فرهنگی زمانهٔ اوست. نوشتههای وی نهتنها از نظر تاریخی اهمیت دارند، بلکه از حیث نثر فنی و آراستهٔ عربی نیز شایان توجهاند و برای شناخت شیوهٔ نگارش دیوانی آن دوره منبعی معتبر محسوب میشوند.
از مهمترین آثار هلال صابی میتوان به «الوزراء»، «ذیل تاریخ ثابت بن سنان»، «غرر البلاغة»، «رسوم دارالخلافة»، «کتاب الکتّاب»، «السیاسة» و «الاماثل و الاعیان» اشاره کرد. این آثار اطلاعات گستردهای دربارهٔ وزیران، تشکیلات خلافت، آداب دیوانی و شخصیتهای برجستهٔ عصر عباسی در اختیار پژوهشگران قرار میدهند. شرح حال و فهرست آثار او در منابع معتبر شرححالنگاری، از جمله «اعلام» زرکلی، ثبت و ضبط شده است.
