هاتف اصفهانی

[ویکی اهل البیت] این صفحه مدخلی از اثر آفرینان است
طبیب و شاعر. اصل وی از اردوباد آذربایجان بود و اجدادش در زمان سلاطین صفویه به اصفهان مهاجرت کردند و در آن شهر سکنی گزیدند. هاتف در اصفهان به دنیا آمد و در همان جا به کسب دانش پرداخت و ریاضی، حکمت، طب و علوم عربی را آموخت. او در طب و حکمت از محضر میرزا محمدنصیر طبیب اصفهانی، صاحب «مرآت الحقیقه» بهره برد و به کمک و ارشاد و اشراف او در این علوم تبحر یافت و از اطبای نامدار عهد کریم خان زند شد.
در شاعری نیز مشتاق را به عنوان استاد خود اختیار نمود. وی با انجمن مشتاق که محل تجمع طالبان تجدد در شعر بود، ارتباط پیدا کرد و در حلقه ی درس و بحث میرزا نصیر و مشتاق با لطفعلی بیگ آذر و سلیمان صباحی بیدگلی کاشی، دوستی و رفاقت یافت. او مدتی ملازم و مورد توجه میر عبدالوهاب موسوی حاکم اصفهان بود که پس از عزل حاکم در آنجا نماند و به همراه لطفعلی بیگ آذر به قم و پس از مدتی به کاشان رفتند و از مصاحبان صباحی شدند.
بعضی از تذکره ها می گویند که این سه شاعر چندین بار به شهرهای کاشان، اصفهان و قم سفر کرده اند. هاتف سرانجام در قم درگذشت و در همانجا به خاک سپرده شد. بعضی از تذکره ها فوتش را در کاشان و مدفنش را در قم می دانند. هاتف در نظم عربی و فارسی ماهر بود و اشعار بسیاری در مدح ائمه اطهار علیهم السلام و خصوصاً حضرت امام علی علیه السلام سروده است.
وی در غزل شیوه ی سعدی و خواجوی کرمانی را که در آن عصر متروک بود، احیا کرد و در قصیده شیوه ی انوری و کمال الدین اصفهانی را دنبال می کرد. ترجیع بند او که ظاهراً بلندترین شعر دوره ی بازگشت است، به ترجیعات شیخ فخرالدین عراقی شبیه می باشد. این ترجیع بند دارای پنج بند و در موضوع وحدت وجود است که هاتف به واسطه ی آن مشهور و معتبر گردید. از آثارش: دیوان شعر، مشتمل بر قصاید، غزلیات، مقطعات، ترجیعات و رباعیات.

💡 نخستین برنامه برگ سبز، با شعری از هاتف اصفهانی با ترجیع‌بند «یکی هست و هیچ نیست جزء او/ وحده لا اله الاّ هو» در مثنوی مخالف سه‌گاه همراه با دکلمه اسدالله پیمان اجرا شد. بهروز مبصری معتقد است: «بهترین آواز سید جواد ذبیحی در برنامه‌های گل‌ها، برنامه برگ سبز شماره ۴ در بیات زند (بیات ترک) است که در موسیقی رسانه، چنین مثنوی‌ای بدین قدرت و صلابت کمتر نظیر داشته‌است».

💡 «تک بیت» یا «بیت فرد» یا «مفرد» یک قالب شعر کهن فارسی است که از یک بیت (معادل دو مصراع) تشکیل شده‌است. در بعضی مواقع هم ممکن است به دو بیت برسد که هر بیت قافیهٔ جداگانه دارد. بیشتر تک‌بیتی‌ها تبدیل به ضرب‌المثل شده‌است. سعدی، صائب تبریزی و هاتف اصفهانی از معروف‌ترین سرایندگان تک‌بیت بوده‌اند.