عزیز نسفی

[ویکی اهل البیت] این صفحه مدخلی از اثر آفرینان است
(ز 671 ق)، عارف. در نسف به دنیا آمد و ایام شباب را در ماوراءالنهر به ویژه در بخارا سپری کرد. در جوانی بیشتر اوقات خود را صرف تعلیم و تزکیه نفس نمود. حتی گویند طب نیز آموخت و در بخارا شروع به تصنیف و تألیف کرد. اما در پی فتنه های پیاپی و هجوم مغول به بخارا مجبور به ترک آن سامان شد و در 671 ق، به خراسان و نواحی مرکزی ایران مهاجرت کرد.
گاه در بحرآباد جوین در کنار بقعه ی شیخ خود، سعدالدین حمویی می زیست و گاه در شیراز بر تربت شیخ کبیر ابوعبدالله خفیف معتکف بود و گاه در ابرقو در مسجد جمعه یا در کوه ابراهیم و گاه در کرمان. عزیزالدین نسفی میراث قابل ملاحظه ای از عرفان و تصوف آمیخته به حکمت در زبان فارسی باقی گذاشته است.
وی با وجود انتساب به طریقه ی کبرویه نوعی سعه مشرب و تسامح فکری نشان می دهد که در بین کبرویه و سایر سلسله های صوفیه به ندرت دیده می شود. او از پیروان طریقه ی تحقیق علمی در مسائل مربوط به عقاید و مخصوصاً مربوط به تصوف به شمار می آید. آثار وی که مشتمل بر نثری خطابی اما ساده و لطیف و قوی است در بعضی موارد متضمن نقل ابیات و رباعیات عارفانه نیز هست. از آثارش: «منازل السائرین»؛ «مقصد الاقصی»؛ «کشف الحقایق»؛ «زبده الحقایق»؛ «مبداء و معاد»؛ «کشف الصراط»؛ «انسان کامل».

💡 شیخ عزیزالدین نسفی از مشاهیر محققین و از مریدان ﺷﯿﺦ سعدالدین حموی است. با ﺳﻠﻄﺎن ﺟﻼل الدین پسر ﺧﻮارزمشاه معاصر بوده است. منازل السائرین و مقصد الاقصی و کشف الحقایق و اصول و فروع و اسرار التصوف و خواص الحروف و اسرار القابلیه و اسرار الوحی، سلوک مقامات و لوح محفوظ و عالم صغیر و وحدت وجود و انسان کامل از مصنفات اوست. شیخ سعدالدین حموی فرموده که هر سرّی که من در چهارصد و چهل جلد کتاب پنهان کرده ام، عزیز نسفی در کشف الحقایق اظهار کرده است. آثار او برای آشنایی با عرفان نظری مدخل خوبی است چرا که او با آرای حکما و عرفای پیش از خود آشنایی داشته و به زبان فارسی و ساده به نگارش آثارش پرداخته است‌ مقبرهٔ او در شهر ابرکوه قرار دارد.