ماهانی واژهای است با چندین معنا و کاربرد متفاوت در متون تاریخی و جغرافیایی فارسی. در ابتدا، نام نوعی سنگ معدنی بوده که رنگ آن زرد و سفید توصیف شده و گفته میشده در مناطق خراسان یافت میشده است. در پزشکی سنتی، برای این سنگ خاصیت درمانی قائل بودهاند و از آن برای دفع سکته و درمان بیماری بواسیر استفاده میکردهاند. از جنبه نسبشناسی، ماهانی به عنوان صفت نسبی برای اشاره به منتسبان به مکانهایی به نام «ماهان» یا خاندانهای موسوم به آن کاربرد دارد. همچنین، نام چندین منطقه جغرافیایی در ایران، از جمله دهستانی در بخش شوسف شهرستان بیرجند بوده که در منابع با جمعیتی معین ثبت شده است.
در حوزه تاریخ علم، ماهانی نام یکی از دانشمندان برجسته مسلمان، محمد بن عیسی ماهانی، است که در سده سوم هجری در بغداد میزیست. وی در علوم ریاضی، هندسه و نجوم تبحر داشت و آثاری ارزشمند از خود به جای گذاشت. چنانکه حتی حکیم عمر خیام با احترام از او یاد کرده است. کتابهایی در زمینه حرکات سیارات، نسبتهای هندسی و تصحیح متون علمی از جمله آثار او به شمار میرود.
ماهانی. ( اِ ) نوعی از سنگ است و آن زرد و سفید می شود و در خراسان بهم می رسد. گویند دفع مرض سکته می کند و ضمادش بواسیر را نافع است. ( برهان ) ( آنندراج ).
ماهانی. [ ] ( ص نسبی ) منسوب است به ماهان که نام اجدادی است. ( از انساب سمعانی ).
ماهانی. ( ص نسبی ) منسوب به قصبه ماهان. ( ناظم الاطباء ). و رجوع به ماهان شود.
ماهانی. ( اِخ ) دهی از دهستان عربخانه است که در بخش شوسف شهرستان بیرجند واقع است و 104 تن سکنه دارد. ( از فرهنگ جغرافیایی ایران ج 9 ).
ماهانی. ( اِخ ) محمدبن عیسی مکنی به ابوعبداﷲ از علمای حساب و مهندسان نامی است که در دارالعلم بغداد می زیسته و در ریاضیات عالی و نجوم براعتی بکمال داشته است. کتاب در عرض کواکب سیاره و کتاب در نسبت و کتاب در 16 شکل مقاله اولی اقلیدس و اصلاح کتاب اکرمانالاوس از تألیفات اوست. عمرخیام از ماهانی به احترام نام می برد. بطور تقریب می توان گفت که ماهانی در قرن سوم هجری می زیسته است. ( از گاهنامه تألیف سیدجلال طهرانی ص 68 ). و رجوع به الموسوعة العربیه شود.
ماهانی (مهرستان). ماهانی، روستایی در دهستان زابلی بخش مرکزی شهرستان مهرستان در استان سیستان و بلوچستان ایران است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت این روستا برابر با ۶۷ نفر ( ۱۷ خانوار ) بوده است.
ماهانی (نهبندان). ماهانی روستایی در دهستان عربخانه بخش شوسف شهرستان نهبندان استان خراسان جنوبی ایران است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این روستا ۱۷۹ نفر ( ۵۲خانوار ) بوده است.