مجموعه کتب با عنوان چهل حدیث یکی از سنتهای دیرینه و ماندگار در میان محدّثان و عالمان جهان اسلام است. این سنت ریشه در حدیث مشهوری از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) دارد که مسلمانان را به حفظ و نشر چهل حدیث مورد نیاز در امور دین ترغیب مینماید. این ترغیب بنیاد نگارش صدها رساله و کتاب در زبانهای مختلف، از جمله عربی و فارسی، شد. مضمون این روایت، که در منابع متعددی نقل شده، غالباً با این عبارت شناخته میشود: «مَنْ حَفِظَ علی اُمّتی اربعینَ حدیثآ ممّا یحْتاجُونَ الیه فی اَمرِدینهم، بَعَثَهُ اللّهُ عزّوجلّ یومَ القیامةِ فَقی ها عالمآ»؛ یعنی هر کس چهل حدیثی را که امت در امر دین به آن نیازمند است حفظ کند، خداوند او را در روز رستاخیز دانشمند و فقیه برانگیزد.
بررسی سندی حدیث در منابع فریقین
بررسی اعتبار سندی این حدیث در میان مذاهب اسلامی حائز اهمیت است. در منابع اهل سنت، اگرچه اعتبار سندی این روایت محل بحث بوده و برخی از عالمان آن را ضعیف شمردهاند، اما اهتمام بزرگان به محتوای آن همواره مورد توجه بوده است. در مقابل، در منابع حدیثی شیعه، این روایت از جایگاه ویژهای برخوردار است و بسیاری از محدّثان بزرگ، سند آن را مشهور، مستفیض، و حتی در حد تواتر دانستهاند. این تفاوت دیدگاه در پذیرش سند، نتوانسته است از اهتمام نویسندگان شیعه و سنّی به تدوین مجموعههایی مبتنی بر این سنت نبوی بکاهد و آثار فراوانی در این زمینه تألیف شده است.
