مادت

مادت. [ مادْ دَ ] ( ع اِ ) مادّه. ماده. مایه. اساس. بنیاد. مدد پیاپی. فزونی پیوسته. وسیلت. سبب: مادت معیشت من آن بود که هر روز یگان دوگان ماهی می گرفتمی و بدان روزگار کرانه می کرد و مرا بدان سد رمقی حاصل می بود. ( کلیله و دمنه چ مینوی ص 83 ). چنانکه آب دریا را بمدد جویها مادت حاصل آید. ( کلیله ودمنه چ مینوی ص 197 ). چنانکه نور چراغ بمادت روغن و فروغ آتش بمدد هیزم. ( کلیله و دمنه چ مینوی ص 199 ).
در دولت عم بود مرا مادت طبعم
آری ز دماغ است همه قوت اعصاب.خاقانی.جهان به پرچم و طاس و رماح او نازد
کز این دو مادت نور و ظلام او زیبد.خاقانی ( دیوان چ سجادی ص 853 ).تا معلوم و مقرر شود که خار فتنه مادت تشویش ملک و دولت باشد. ( سندبادنامه ص 203 ). و رجوع به ماده و مادة شود. || ( اصطلاح فلسفی ) ماده. ( فرهنگ فارسی معین ). اصل هر چیز. مقابل صورت: و هر پذیرایی که صورت اندروی بود و جز صورت بود آن را مادت خوانند. ( دانشنامه، از فرهنگ فارسی ایضاً ). رجوع به ماده ( معنی فلسفی )شود.
مادة. [ مادْ دَ ] ( ع اِ ) ( از «م دد» ) افزونی پیوسته. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( از غیاث ) ( ناظم الاطباء ) ( از اقرب الموارد ). ج، مواد. ( ناظم الاطباء ). ماده. مادت. و رجوع به همین مواد شود.

( اسم ) ماده: و هر پذیرایی که صورت اندروی بودو جز صورت بود آنرا مادت خوانند.

💡 بیا از مادت بگسل تعلق‌های خواهش را که در بازار محشر جمله صورت در دکان بینی

💡 هست بر لوح مادت و مدّت باو تا عقل و جان، الف وحدت

💡 در دولت عم بود مرا مادت طبعم آری ز دماغ است همه قوت اعصاب

💡 در عهد تو قیام جهان از وجود تست مانند صورتی که قیامش به مادت است

💡 جهان به پرچم و طاس و رماح او نازد کز این دو مادت نور و ظلام او زیبد

💡 چه گوئی از چه او عالم پدید آورد از لولو که نه مادت بد و صورت، نه بالا بود و نه پهنا