بیه

یکی از معانی قدیمی این واژه، ریشه عربی آن است که در برخی فرهنگ‌های لغت به معنای «دانستن» و «واقف شدن» آمده و در آثاری مانند لغت‌نامه‌های کهن، فعل «باه له بيهاً» به مفهوم آگاه شدن و دانستن ذکر شده است. این کاربرد بیشتر جنبه ادبی و کهن دارد و امروزه در زبان رایج فارسی کمتر دیده می‌شود، اما نشان می‌دهد که واژه «بیه» در گذشته دارای کاربرد علمی و زبانی بوده است.

معنای دیگر این واژه به جغرافیای تاریخی ایران مربوط می‌شود و «بیه» نام ناحیه‌ای در خراسان قدیم دانسته شده که قصبه یا مرکز آن، شهر سبزوار بوده است. برخی پژوهشگران معتقدند که این واژه در اصل صورت تغییر یافته واژه «بيهق» یا «بيهه» است که نام تاریخی منطقه سبزوار به شمار می‌رفته و در متون تاریخی و جغرافیایی ایران بارها از آن یاد شده است. در این معنا، این کلمه فقط یک واژه ساده نیست، بلکه بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی خراسان قدیم محسوب می‌شود و اهمیت تاریخی ویژه‌ای دارد.

در بعضی گویش‌های محلی و گفتار عامیانه نیز «بیه» به عنوان شکل تغییریافته یا محاوره‌ای واژه «بیا» استفاده می‌شود و معمولاً برای دعوت کردن یا صدا زدن فردی به کار می‌رود. این نوع کاربرد بیشتر در زبان گفتاری و محلی دیده می‌شود و نشان‌دهنده تغییر آواها و ساده شدن تلفظ واژه‌ها در میان مردم است. همچنین در زبان گیلکی، واژه «بیه» معنای کاملاً متفاوتی دارد و به مفهوم «رود» یا «رودخانه» استفاده می‌شود که نمونه آن در ترکیب «بيه‌پیش» دیده می‌شود؛ واژه‌ای که به نواحی شرقی رود سفیدرود اشاره دارد.

تصویر معنی بیه

مترادف‌ها

شاهزاده، ارباب، امیر

لغت نامه دهخدا

بیه. [ ب َی ْه ْ ] ( ع مص ) دانستن. واقف گردیدن:باه له بیهاً. ( از منتهی الارب ) ( از ناظم الاطباء ).
بیه. [ ب َی ْه ْ ] ( اِخ ) یا روستائی بیه. ناحیتی است بخراسان که قصبه آن سبزوار است. ( حدود العالم ). ظاهراً صورتی از بیهه ( = بیهق ) یا دگرگون شده آن کلمه باشد.
بیه. [ ] ( اِخ ) ولایتی است از هندوستان که قمرالدین کرمانی داشته بود. رجوع به تاریخ جهانگشای جوینی ج 1 ص 112 شود.