واژه «شبخانه» در زبان فارسی از ترکیب «شب» و «خانه» ساخته شده و در متون لغوی و ادبی دارای معانی گوناگون و در عین حال مرتبط با فضای شبانه و اقامت در شب است که فهم آنها نیازمند توجه به بافت کاربردی واژه میباشد.یکی از معانی اصلی این واژه، «شبستان» است که به فضایی سرپوشیده در بناها، بهویژه کاخها، مساجد یا ساختمانهای بزرگ گفته میشود؛ مکانی که معمولاً برای اقامت، استراحت یا حضور در ساعات شب در نظر گرفته میشد و در برخی متون به حرمسرای پادشاهان نیز اطلاق شده است. در این معنا، شبخانه فضایی درونی، محفوظ و مناسب برای استراحت یا حضور در ساعات شب را تداعی میکند. از سوی دیگر، این واژه در کاربردی اجتماعی و انسانی به خانه یا مکانی اطلاق میشود که درویشان، مسافران، غریبان یا نیازمندان شب را در آن به سر میبرند و در واقع نوعی پناهگاه شبانه برای اقشار بیپناه یا رهگذران به شمار میآید، چنانکه در متون ادبی نیز به ساخت چنین مکانی برای خدمت به درویشان اشاره شده است. همچنین «شبخانه» میتواند به معنای خلوتگاه یا محل عبادت در شب باشد، یعنی جایی که فرد برای نیایش و راز و نیاز در تاریکی و سکوت شب به آن پناه میبرد. در برخی کاربردها نیز این واژه بهطور کلی به معنای خوابگاه یا محل استراحت شبانه به کار رفته است. در مجموع، این واژه نمونهای از واژگان چندمعنایی در فارسی است که هم در حوزه معماری، هم در بافت اجتماعی و هم در معنای معنوی کاربرد دارد و در همه این موارد، عنصر «شب» بهعنوان زمان اصلی استفاده از آن نقش محوری ایفا میکند.
شب خانه
لغت نامه دهخدا
شب خانه. [ ش َ ن َ / ن ِ ] ( اِ مرکب ) خانه شب. شبستان که حرم سرای پادشاهان باشد. ( از برهان ). مرادف شبستان. ( آنندراج ). شبستان وحرم سرای پادشاهان. ( ناظم الاطباء ). || خانه ای که شبها درویشان در آن به سر برند. ( ناظم الاطباء ) ( از برهان ). خانه ای را گویند که برای نزول غربا و فقرا در شب مقرر کرده باشند. ( آنندراج ):
بنا کرد و نان داد و لشکر نواخت
شب ازبهر درویش شبخانه ساخت.سعدی.|| خلوتگاهی که شبها در آن عبادت کنند. ( ناظم الاطباء ).
شب خانه. [ ش َ ن َ / ن ِ ] ( اِخ ) دهی از دهستان حسن آباد بخش کلیبر شهرستان اهر. 176 تن سکنه دارد. آب آن از رودخانه و چشمه و محصول آن غلات ومیوه جنگل است. ( از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 4 ).
فرهنگ معین
(شَ نِ ) (اِمر. ) شبستان.
فرهنگ عمید
خانه ای که شب ها درویشان در آن به سر می برند.
فرهنگ فارسی
۱ - خوابگاه. ۲ - حرمسرا. ۳ - قسمتی از مسجدهای بزرگ که دارای سقف است.
ویکی واژه
شبستان.
جمله سازی با شب خانه
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 چون خواست مرا دور جهان شعبده باز تاریک چو شب خانه بخت ناساز
💡 ظالمانند به دوران تو انجم زان روی روز و شب خانه ایشان همه زیر و زبرست
💡 دفتر مدح تو اندر پیش بنهم روز و شب خانه بفروزم بآتش، پر کنم کوی از پری
💡 چیست آن خسرو سیمینبدن زرینتاج؟ که به شب خانهٔ فولاد نشیمن دارد
