لغت نامه دهخدا
( سابقة ) سابقة. [ ب ِ ق َ ] ( ع ص، اِ ) تأنیث سابق. ج، سوابق و سابقات. رجوع به سابق شود. || ( اِمص ) پیشدستی. ( دهار ). پیشی. گویند: له سابقة فی هذا الامر اذا سبق الناس الیه. یعنی او را سبقت و پیشی است بر مردم در آن کار. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( شرح قاموس ) ( ترجمه صحاح ) ( اقرب الموارد ). قدم. ( مهذب الاسماء ). تقدم، عمل کردن در کاری مقدم بر دیگران. ( ترجمه قاموس ). قدمت.پیشینه. او را در این کار سابقه است. پیش از همه کس است در این کار. || ( اِ ) حقوق گذشته. ( زمخشری ). حق پیشینه. ( بهارعجم ) ( آنندراج ):
آنکو بغیر سابقه چندین نواخت کرد
ممکن بود که عفو کند گر خطا کنیم.سعدی ( طیبات ).با لفظ بودن و دادن مستعمل است. ( بهار عجم ) ( آنندراج ):
بسکه دود چرخ بافکندگی
تاش دهی سابقه بندگی میرخسرو( از بهار عجم ) ( آنندراج ). || پیشینه. ( فرهنگستان ). اعمال گذشته. کارنامه گذشته:
آن نیست که حافظ را رندی بشد از خاطر
کاین سابقه پیشین تا روز پسین باشد.حافظ.گفتم ای بخت بخسبیدی و خورشید دمید
گفت با اینهمه از سابقه نومید مشو.حافظ. || امری که از پیشتر وسیله سر انجام کاری باشد. ( غیاث ). سیره، سنت. || معرفت وشناختگی زمانه سابق. ( غیاث ). || در ترکیبات ذیل بصورت مزید مقدم ( پیشاوند ) آید.
- سابقه آشنائی؛ از دیرباز با هم آشنا بودن از پیش آشنا بودن. آشنائی قبلی داشتن. سابقه معرفت.
- سابقه خدمت؛ خدمت دیرینه داشتن.
- سابقه دوستی؛ ازپیش با هم دوست بودن. سابقه محبت. دوستی قبلی داشتن.
- سابقه عنایت؛ درباره کسی از دیرباز عنایت داشتن. عنایت دیرین. عنایت قدیم: یا رب بنظر رحمت، آفت رسیدگان آخر زمان را دریاب و بسابقه عنایات کار ایشان بساز. ( المعتمد فی المعتقد توران پشتی ).
- سابقه لطف؛ درباره ٔکسی از دیر باز لطف داشتن. لطف دیرینه. مرحمت قدیم:
بخشندگی و سابقه لطف و رحمتش
ما را بحسن عاقبت امّیدوار کرد.سعدی.- سابقه محبت؛ سابقه دوستی. ازپیش با هم دوست بودن. دوستی قبلی داشتن.
- سابقه معرفت؛ از پیش با هم آشنابودن. آشنائی قبلی داشتن. سابقه آشنائی. شناختگی قبلی: نزدیک صاحبدیوان رفتم بسابقه معرفتی که در میان بود و صورت حالش بیان کردم. ( گلستان ). یکی از رؤساء حلب که سابقه معرفتی در میان ما بود گذر کرد. ( گلستان ). بسابقه معرفتی که میان ما و او بود آستینش بگرفتم. ( گلستان ).
