رسالۀ «میراث الزوجة» یکی از رسائل مهم فقهی به قلم فقیه برجستۀ شیعه، شیخ زینالدین بن علی عاملی، مشهور به شهید ثانی، است. نگارش این رساله در تاریخ ۲۷ ذیالحجه سال ۹۵۶ قمری به اتمام رسیده و بلافاصله پس از تألیف رسالۀ دیگر وی با عنوان «الحبوة» نگاشته شده است. موضوع این کتاب بررسی استثنائات موجود در قوانین ارث اسلامی است که بهطور خاص به محرومیت زوجه از ارث بردن از «عین زمین» میپردازد. در فقه اسلامی دو استثنای عمدۀ ارث مطرح است: یکی همین حکم مربوط به زوجه و دیگری اختصاص یافتن برخی اقلام شخصی متوفی نظیر شمشیر، انگشتر و پوشاک، موسوم به «حَبْوَه»، به پسر بزرگتر.
شهید ثانی خود در مقدمۀ این رساله، با اشاره به دو استثنای مذکور، تصریح مینماید: «أحدیهما حبوة الولد الذکر و قد حررنا البحث فیها بما فیه کفایة فی موضع یختص به و الثانی الزوجة.» این عبارت نشان میدهد که وی ابتدا به تألیف رسالۀ «الحبوة» پرداخته و سپس، بهمنظور تکمیل مباحث، رسالۀ «میراث الزوجة» را به سبک فقه استدلالی نگاشته است. از آنجایی که روایات وارده دربارۀ سهمالارث زوجه و نحوۀ تقسیم آن دارای اختلافهای متعددی است، این رساله به بررسی عمیق و تحلیلی این روایات و اقوال متفاوت فقها در طول تاریخ فقه پرداخته است.
اهمیت رسالۀ «میراث الزوجة» نهتنها در شیوۀ استدلالی آن، بلکه در دامنۀ اقوال مطرحشده در آن نهفته است؛ این رساله دیدگاههای فقهی متعددی را از فقیهان پیشین نظیر شیخ مفید (متوفی ۴۱۳ قمری) تا فقهای معاصر مؤلف پوشش میدهد. این جامعیت و عمق استدلالی باعث شد تا فقهای پس از شهید ثانی، و حتی خود او در شرح معروفش بر لمعه، به محتوای این رساله استناد جویند. بنابراین، «میراث الزوجة» بهعنوان متنی محوری و مرجع، تأثیر بسزایی در شکلگیری و تثبیت مباحث مربوط به احکام ارث زوجه در فقه امامیه داشته است.
