قضیه دائمه در علم منطق به قضیهای گفته میشود که در آن حکم به صورت پیوسته و همیشگی برای موضوع ثابت در نظر گرفته میشود. در این نوع قضیه، رابطه میان موضوع و محمول به گونهای بیان میشود که محمول در تمام زمانهای وجود موضوع از آن جدا نمیگردد. به عبارت دیگر، قضیه دائمه بیانگر استمرار و دوام یک نسبت منطقی است که به صورت همیشگی برقرار فرض میشود. این دوام به معنای شمول حکم در همه اوقات وجود موضوع است، نه صرفاً در یک زمان خاص یا محدود. در منطق، قضیه دائمه از اقسام قضایای موجهه بسیطه به شمار میآید که بر کیفیت و ضرورت یا امکان حکم دلالت دارد. البته دوام با ضرورت یکسان نیست، زیرا ممکن است حکمی دائمی باشد اما از نظر منطقی ضرورت نداشته باشد. در مقابل، هر حکم ضروری به طور طبیعی دائمی نیز خواهد بود، اما هر حکم دائمی الزاماً ضروری نیست. به همین دلیل، قضیه دائمه از نظر گستره معنا اعم از قضیه ضروریه محسوب میشود. در متون منطقی گاهی از دو قضیه ضروریه و دائمه با عنوان «دائمتان» نیز یاد میشود.
قضیه دائمه
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] قضیه دائمه، یکی از اصطلاحات به کار رفته در علم منطق بوده و به معنای قضیه دالّ بر دوام حکم برای موضوع است.
قضیه دائمه از اقسام قضایای موجهه بسیطه، قضیه ای است که در آن حکم به دوام نسبت شده باشد یعنی حکم شده باشد که محمول از موضوعش جدا نمی شود و پیوسته با آن هست. دوام به حسب مفهوم اعم از ضرورت است، زیرا دوام به معنای شمول و استمرار ثبوت محمول برای موضوع در تمام اوقات وجود موضوع است و استمرار ممکن است بدون ضرورت بوده باشد. اما ضرورت به معنای آن است که انفکاک محمول از موضوع ممتنع است، و البته چیزی که ممنوع الانفکاک باشد مسلماً دائمی خواهد بود پس قضیه دائمه اعم از ضروریه است. در متون منطقی (به زبان عربی) به دو قضیه ضروریه مطلقه و دائمه مطلقه از باب تغلیب، "دائمتان" (دو قضیه دائمه) اطلاق می شود.
مستندات مقاله
در تنظیم این مقاله از منابع ذیل استفاده شده است: • خوانساری، محمد، منطق صوری.• شیرازی، قطب الدین، درة التاج (منطق).• مجتهد خراسانی (شهابی)، محمود، رهبر خرد.• تفتازانی، عبدالله بن شهاب الدین، الحاشیة علی تهذیب المنطق.• خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس.
۱. ↑ خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس، ص۱۳۵.
...