عکس موجهات موجبه
کلمهی «عکس موجهات موجبه» مربوط به منطق قدیم و فلسفه است. در منطق، «قضیه» جملهای است که درباره چیزی حکم میدهد؛ مثل «همهی انسانها فانیاند». قضایای موجبه قضایایی هستند که وجود و اثبات یک حکم را بیان میکنند، یعنی میگویند «چیزی برقرار است». قضایای موجهه همراه با قید ضرورت، امکان یا امتناع بیان میشوند؛ مثلاً «بهطور ضروری همه انسانها فانیاند». وقتی میگوییم عکس یک قضیه، یعنی جابهجایی موضوع و محمول (جای «انسان» و «فانی» عوض شود). پس عکس موجهات موجبه یعنی عوضکردن جای دو جزء قضیه در جملههای موجبهی دارای قید، بدون اینکه معنای اصلی و درستی جمله از بین برود. در این کار باید توجه کرد که کیفیت جمله (موجبه بودن) حفظ شود و جمله بعد از عکس گرفتن همچنان درست باشد. این نوع بررسی بیشتر در منطق صوری استفاده میشود تا بفهمیم کدام جملات هنگام وارونه شدن باز هم صادقاند. مثلاً اگر بگوییم: «بهطور ضروری هر انسان، جاندار است»، عکس آن میشود: «بهطور ضروری، برخی جانداران انساناند»؛ اما همیشه این عکس درست نیست، و منطقدانان بررسی میکنند که کجا درست و کجا نادرست است. به طور خلاصه، عکس موجهات موجبه یک روش منطقی برای بررسی تغییر جای موضوع و محمول در قضایای موجبهای است که با قیود ضرورت، امکان یا امتناع بیان شدهاند. هدف این بحث، شناخت قواعدی است که باعث حفظ صدق و معنای درست جمله پس از وارونه شدن میشود.
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] عکس موجهات موجبه، به معنای جابه جایی طرفین قضایای موجهه موجبه با تحفّظ بر کیف و صدق قضیه است.
قضایای موجهه به لحاظ کمّ و کیف بر چهار قسم اند:۱. موجهه موجبه کلیه؛۲. موجهه موجبه جزئیه؛۳. موجهه سالبه کلیه؛۴. موجهه سالبه جزئیه.
اقسام عکس قضایا
عکس قضایا نیز بر دو قسم است: عکس مستوی و عکس نقیض.از تداخل این دو تقسیم، هشت قسم پدید می آید:۱. عکس مستوی موجبه کلیه؛۲. عکس مستوی موجبه جزئیه؛۳. عکس نقیض موجبه کلیه؛۴. عکس نقیض موجبه جزئیه؛۵. عکس مستوی سالبه کلیه؛۶. عکس مستوی سالبه جزئیه؛۷. عکس نقیض سالبه کلیه؛۸. عکس نقیض سالبه جزئیه.در اینجا توضیحاتی درباره چهار قسم اول، یعنی عکس مستوی و نقیض در قضایای حملیه سالبه کلیه و جزئیه ارائه می کنیم:حکم عکس نقیض در قضایای موجبه و سالبه به لحاظ کمّ و کیف، بر عکس احکام عکس مستوی است؛ یعنی اگر در عکس مستوی، در قضایای سالبه، سالبه جزئیه اصلاً منعکس نمی شد (مگر در دو یا سه مورد از قضایای موجهه) و سالبه کلیه به همان سالبه کلیه منعکس می شد، در عکس نقیض، در قضایای موجبه، قضیه موجبه جزئیه اصلاً منعکس نمی شود (مگر در همان دو یا سه مورد از قضایای موجهه) و موجبه کلیه به همان صورت کلیه منعکس می شود و اگر در عکس مستوی، قضیه موجبه (اعم از کلیه و جزئیه) به قضیه جزئیه منعکس می شد، در عکس نقیض، قضیه سالبه (اعم از کلیه و جزئیه) به قضیه جزئیه منعکس می شود.
عکس قضایای موجبه در موجّهات
عکس مستوی و عکس نقیض قضایای موجبه (کلیه و جزئیه) در موجّهات:
← عکس مستوی قضایای موجبه
...