تاریخ النبات عند العرب
کتاب «تاریخ النبات عند العرب» اثری تألیفی از دکتر احمد عیسی بک است که به بررسی تاریخ گیاهشناسی در سنت علمی و نگاشتههای عربی میپردازد و تلاش دارد روند شکلگیری و گسترش دانش گیاهشناسی را در آثار دانشمندان دوره اسلامی تحلیل کند. این کتاب با وجود عنوان خود که به ظاهر محدود به «عرب» است، در عمل دامنهای گستردهتر را پوشش میدهد و به متونی اشاره دارد که در زبان عربی به عنوان زبان علمی آن دوره نوشته شدهاند، صرفنظر از اینکه نویسندگان آنها عرب یا غیرعرب باشند.
در این اثر، علاوه بر دانشمندان عربزبان، به آثار مهم دانشمندان ایرانی و دیگر ملل نیز توجه شده است، از جمله افرادی مانند ثابت بن قره حرانی، محمد بن زکریای رازی و ابنسینا که نقش مهمی در شکلگیری دانشهای طبیعی و پزشکی داشتهاند. با این حال، در تحلیلهای مربوط به این کتاب، این نکته مطرح شده است که سهم دانشمندان غیرعرب در برخی موارد کمتر مورد توجه قرار گرفته و بیشتر بر جنبه عربی بودن متون تأکید شده است.
این موضوع به عنوان یکی از نقدهای رایج در برخی بررسیهای تاریخی علم مطرح میشود، زیرا زبان عربی در آن دوران بیشتر به عنوان زبان علمی مشترک میان دانشمندان مناطق مختلف اسلامی استفاده میشده است و نه صرفاً زبان یک قوم خاص. بنابراین آثار علمی بسیاری از دانشمندان ایرانی و دیگر ملل نیز در همین چارچوب زبانی نگاشته شدهاند.
کتاب «تاریخ النبات عند العرب» در چهار فصل تنظیم شده و در بخش نخست خود به معرفی آثار مهم و پایهای در حوزه گیاهشناسی نزد دانشمندان متقدم میپردازد و زمینه تاریخی شکلگیری این دانش را بررسی میکند. در مجموع، این اثر تلاشی برای ترسیم تاریخ تحول گیاهشناسی در متون علمی جهان اسلام و نشان دادن مسیر رشد آن در میان دانشمندان مختلف است.
دانشنامه اسلامی
[ویکی نور] «تاریخ النبات عند العرب» تألیف دکتر احمد عیسی بک، تاریخ گیاه شناسی عربی را مورد بررسی قرار داده است.
هر چند از عنوان کتاب بر می آید که این اثر پیرامون گیاه شناسی در میان عرب است، ولی به نظر می رسد مطلب صحیح این باشد که این اثر به گیاه شناسی و تاریخ آن در نگاشته های عربی اختصاص دارد، چه این نگاشته ها توسط مؤلفین عرب مانند ثابت بن قره حرانی و چه توسط مؤلفین ایرانی مثل محمد بن زکریا رازی و ابو علی سینا و دیگر پزشکان غیرعرب تألیف شده باشد.
البته به نظر می رسد او همانند دیگر مؤلفین غیرایرانی سهم دانشمندان ایرانی و ملل غیرعرب در تألیفات گران قدری که به زبان عربی -یعنی زبان علمی رائج آن روزگار- نوشته اند به بهانه عربی بودن آثار، غیرمنصفانه نادیده گرفته اند. به هر حال این تنها مشکل دکتر احمد عیسی بک نیست، بلکه مشکل بسیاری از مؤلفین عربی نیز هست.
این کتاب در چهار فصل تنظیم شده است که مطالب آن به ترتیب عبارت است از:
1. به آثار عمده در زمینه گیاه شناسی از عده ای از متقدمین اشاره شده است.