حالات و سخنان ابو سعید ابوالخیر

[ویکی نور] حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر، به زبان فارسی، تألیف ابوروح، لطف الله بن ابی سعید است.
مؤلف، از آنجایی که علاقه شدیدی به آثار و انفاس متبرکه بوسعید داشته، بر اساس تقاضای مریدان، دست به قلم برده و در حالات و سخنان ابوسعید، مطالبی را به رشته تحریر درآورده که حاصل همه آنها کتاب حاضر است.
کتاب، مشتمل بر یک خطبه و پنج باب است. مؤلف در طلیعه هر باب، روایتی را از پیامبر اکرم(ص) نقل می کند تا مردم بدانند که طریقت، مخالف شریعت نیست.
مؤلف در خطبه کتاب، نخست، روایتی را از پیامبر گرامی اسلام(ص) نقل می کند که فرمود: «ان فی جسد ابن آدم لمضغة اذا صلحت صلح بها سائر الجسد و اذا فسدت فسد بها سائر الجسد الا و هی القلب». وی بیان می کند که اصل همه سعادت ها و کیمیاء همه دولت ها در گوهر آدمی است و از مکونات هر چه هست، تَبع وجود آدمی است و انسان در حقیقت نقطه دایره موجودات است و غرض حضرت حق از ایجاد موجودات، طاعت و عبادت است. هر کس در این معنی کامل تر باشد، قرب وی به درگاه حق زیادتر است.
به نظر مؤلف اجناس خلق بر سه صنفند:

💡 کتاب وی معروف است و اشعار دیگر نیز دارد. ولی ضمن حالات و حکایات ملوک باستان و در آغاز و انجام هر داستان در عالم نصیحت و موعظه سخنان حکیمانه دارد که بعضی از آنها نهایت لطافت دارد. غرض، وفاتش در سنهٔ ۴۱۱ و این افراد از کتاب او تیمّناً ایراد شد:

💡 اشخاص هم اختلاف مى يابد؛ و حتى در مورد شخص واحد، با اختلاف حالات و واردات ومقامات مختلف مى شود، و به اعتبار متعلقات هم اختلاف پيدا مى كند و الحمدلله اءولا آخرا وظاهرا و باطنا.

💡 فرزند او عبيدالله بن زياد نيز به مرض جذام مبتلا گريد، حجاج بن يوسف (كه راجعبه حالات و جنايات او بعدا سخن خواهيم گفت ) در شكمش ‍ جانور افتاد تا مرد، عمروبنهبيرة و فرزند او يوسف هر دو به بيمارى صرع (غش ) مبتلا شدند، خالد قسرى آنقدر درزندان ماند تا از گرسنگى مرد.

💡 توبه به معناى برگشت است، لذا در قرآن، هم به خداوند نسبت داده شده و هم به انسان.(159) توبه خدا يعنى برگرداندن لطف و رحمت خود بر بندگان و توبه انسان بهمعناى برگشت او از حالات و اعمال فاسد گذشته خود است و لذا در هر توبه انسان دوتوبه از خدا مى بينيم؛