حسن ابتداء

حسن ابتداء. [ ح ُ ن ِ اِ ت ِ ] ( ترکیب اضافی، اِ مرکب ) تهانوی آرد: اهل بیان گفته اند که متکلم خواه شاعر باشد و خواه کاتب، سزاوار است که در سه موضع از سخن خود طریق تأنق پوید تا از حیث الفاظ گواراترین الفاظ و از حیث سبک نیکوترین سبکها، و از حیث معنی صحیح ترین معانی را برگزیده باشد: 1- در ابتدا سخن، چه نخستین لحظه ای است که سخن متکلم به گوش مخاطب آشنا میشود و اگر سخن در آغاز ملائم طبع شنونده بود به اصغاء آن اقبال کند و الا در ابتدا اعراض خواهد کرد. هرچند که باقی سخنهای او بر وفق قواعد دبیری یا شاعری تنسیق وتنظیم شده باشد. پس سزاوار آن است که گواراترین الفاظ و نیکوترین سبکها و صحیح ترین معانی را در ابتداء سخن خود ایراد کند، و نکوتر آن است که علاوه بر مراعات دستورات مذکوره. در صورت امکان سرآغاز سخن را بنحوی برشته نظم آورد که شنونده به مجرد شنیدن دیباچه سخن به اصل مقصود متکلم پی برد و بداند که منظور متکلم از نوشتن مراسله یا نظم قصیده چه بوده. و این نکته را براعت استهلال نامند که با حسن ابتدا یکجا بکار برده شده است. 2- هنگام انتقال از ذکر مقدمه به بیان، گویند در این موقع متکلم باید رشته بیان مقدمه رابنحوی با رشته بیان مقصود پیوند دهد که شنونده احساس نکند، و باید مناسبات بین مقدمه و تخلص بحد کمال مراعات شده باشد. بنابراین متکلم باید سهلترین راه را برای این منظور در پیش گیرد. در دقت معانی و مراعات تناسب دقیقه ای را نامرعی نگذارد. 3- هنگامی که متکلم میخواهد سخن خود به پایان رساند، بر متکلم بلیغ واجب است سخن خود را خواه شعر و خواه نثر باشد به نیکوترین وجهی به پایان رساند بنحوی که شنونده را از انتظار اینکه سخن را بقیه است بیرون آورد. متقدمین قوم در مراعات این نکات چندان جهدی مبذول نمیداشتند. اما متأخران در رعایت آن کوششی دارند. و حسن الانتهاء را «حسن المقطع» نیز نامیده اند و «براعة المقطع» هم گویند و جمیع فواتح سور قرآنیه و خواتیم سور وارده در کلام اﷲ نیکوترین امثله و کاملترین سرمشق برای حسن الابتداء و حسن المقطع باشد. ( کشاف اصطلاحات الفنون ).

💡 تكبيرة الاحرام را تكبيره افتتاح نيز مى گويند و لفظ آن عبارت است از: (الله اكبر) وگفتن غير اين عبارت و يا عبارتى كه در زبان عرب مترادف آن باشد كافى نيست ترجمهاش از عربى به زبانهاى ديگر كافى نيست و گفتن (الله اكبر) در ابتداء نماز ركننماز است به اين معنا كه با نگفتن آن چه عمدى و چه سهوى نمازباطل مى شود و همچنين بيش از يك بار گفتنش بعنوان تكبيرة الاحرام نماز راباطل مى سازد.

💡 مؤ لف: اينكه در اين حديث تزكيه و محروم كردن را به خداى تعالى نسبت داده به وجهىدرست است، و با انتساب اولى به اطاعت خود انسان، و دومى به معصيت خود آدمى منافاتندارد، چون مكرر خاطر نشان كرده ايم كه محروميت از هدايت، و به عبارت ديگراضلال تنها به عنوان مجازات منسوب به خدا مى شود، و خداى تعالى هرگز ابتداء كسىرا اضلال نمى كند، همچنان كه خودش ‍ فرمود: (و مايضل به الا الفاسقين ).

💡 و در میان ترسایان نام معروف رحیم بود. چون خطاب با این سه گروه بود و در میان ایشان معروف این سه نام بود، اللَّه تعالی بر وفق دانش و دریافت ایشان این سه نام فرو فرستاد در ابتداء قرآن، و بر آن نیفزود.

💡 امام رضا عليه السلام در جواب فرمود: وقتى قائمآل محمّد صلوات اللّه عليهم خروج نمايد، ابتداء به مجازات بنى شيبه در مكّه مى پردازد،چون آن ها دزدان اوّليه اى هستند كه تمام اموال بيت اللّه الحرام را دزديده اند و بدين جهتدست آن ها را طبق دستور اسلام جدا خواهد كرد.(44)

💡 در ابتداء اسلام بر کافران هیچ چیزصعب‌تر از آن نبود که مصطفی (ص) گفتی: خدای عالم یکیست، کردگار جهانیان یکی است. ایشان میگفتند: أَ جَعَلَ الْآلِهَةَ إِلهاً واحِداً إِنَّ هذا لَشَیْ‌ءٌ عُجابٌ. چیزی بس عجب است آنچه محمد (ص) میگوید، که خدای یکیست، یک خدای کار همه جهان چگونه راست دارد؟ ما را در مکه سیصد و شصت بت است، و کار مکه تنها راست نمیتوانند داشت.

💡 و وقت اعتكاف در ابتداء اول فجر روز اول است به اين معنا كه معتكف نبايد اعتكاف را ازاول فجر تاءخير بيندازد و جائز است در اول شب يا وسطهاى شب شروع كند و در حينشروع كردن نيت كند بلكه نزديكتر به احتياط آنستكه شباول را نيز داخل نموده از اول شب نيت كند.