«تاریخ نگاری اسماعیلیان» به معنای ثبت و نگارش وقایع و رویدادهای مرتبط با نهضت اسماعیلیان و فعالیتهای آنان در طول تاریخ است و نشاندهنده نگاه تاریخی و فرهنگی این گروه مذهبی میباشد. این نوع تاریخ نگاری ارتباط نزدیکی با ویژگیهای نهضت اسماعیلیان و شرایط سیاسی و اجتماعی زمان آنها داشته است و تحت تأثیر فشارهای بیرونی و دشمنان متعدد شکل گرفته است. به دلیل تهدیدها و آزارهای مکرر، بسیاری از اعضای اسماعیلی مجبور به تقیه و مخفی نگه داشتن فعالیتهای خود بودند که این امر بر نحوه و محتوای تاریخ نگاری آنها تأثیر مستقیم گذاشت. اکثر نویسندگان تاریخ اسماعیلی، علما و متفکران این نهضت بودهاند که در مقام داعی و مبلغ، علاوه بر اشاعه مذهب، گاهی به ثبت رویدادها و وقایع مهم نیز میپرداختند. علاقه کم اسماعیلیان به تدوین تاریخ رسمی و سالشمارها، ناشی از آموزشهای مذهبی آنها و ضرورت حفظ اسرار فعالیتها در مناطق دشمننشین بود. به همین دلیل، کشف متون تاریخی اسماعیلی پس از قرن چهاردهم محدود و معدود بوده و این کمیت اندک خود گواه بیعلاقگی و محتاط بودن آنان نسبت به تاریخ نگاری است. آثار تاریخی به جای مانده، مانند «افتتاح الدعوة»، عمدتاً شامل نوشتههای مختصر و گزیدهای هستند که بیشتر بر فعالیتهای مذهبی و تبلیغی تمرکز داشته و کمتر به گزارش جامع وقایع تاریخی میپردازند.
تاریخ نگاری اسماعیلیان
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] به طور کلی تاریخ نگاری اسماعیلیان ارتباط نزدیکی با ویژگی های نهضت و نیز وضع سیاسی آنان داشته است.
اسماعیلیان را اغلب دشمنان بی شمارشان اذیت و آزار می کردند و درنتیجه آنان مجبور به تقیه بودند. اکثر مؤلفان اسماعیلی، علما و متفکران این نهضت بودند که معمولاً به عنوان داعی در سرزمین های گوناگون، بخصوص خارج از محدوده های دولت های اسماعیلی، به اشاعه مذهب اسماعیلی می پرداختند.
بی علاقگی به تاریخ نگاری
آنان به علت سابقه تعلیم خود و نیز به سبب لزومِ سرّی نگهداشتن فعالیت های خود در سرزمین های مخالفان خود، علاقه خاصی به تدوین تواریخ سالشمار یا دیگر انواع گزارش های تاریخی نداشتند، لذا جای تعجب نیست که پس از کشف تعداد کثیری از متون اسماعیلی در اوایل قرن چهاردهم تنها شمار معدودی نوشته های تاریخی یافت شد و این امر خود دالّ بر بی علاقگی اسماعیلیان به تاریخ نگاری است.
آثار تاریخی اسماعیلیان
مؤلفان اسماعیلی آثار تاریخی معدودی نوشته اند.
← افتتاح الدعوة
...
