[ویکی فقه] استفهام تذکیری به پرسش به قصد یادآوری مطلبی برای مخاطب اطلاق می شود. «استفهام تذکیری» از اقسام استفهام مجازی است. در این نوع استفهام، گوینده برای یادآوری مطلبی به شنونده، کلام خود را به صورت سؤال بیان می کند. مثال مانند:۱. (الم اعهد الیکم یا بنی آدم ان لا تعبدوا الشیطان انه لکم عدو مبین)؛ "ای فرزندان آدم مگر با شما عهد نکرده بودم که شیطان را مپرستید زیرا وی دشمن آشکار شماست". ۲. (... الم اقل لکم انی اعلم غیب السماوات والارض...)؛ "آیا به شما نگفتم که من نهفته آسمانها و زمین را می دانم". در آیه نخست، خداوند عهد انسان با خدا، و در آیه دوم، سخنی را که قبلا به فرشتگان فرموده بود یادآور می شود.
جمله سازی با استفهام تذکیری
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 بنابراين معناى آيه چنين مى شود: به ياد آر زمانى را كه پروردگارت به ملائكه گفت:بر آدم سجده كنيد، همه سجده كردند مگر ابليس، در اينجامثل اينكه كسى پرسيده باشد: خوب ابليس چكار كرد و يا چه گفت ؟ در جوابش فرمود:امر خداى را نادرست تلقى كرده و گفت: آيا من سجده كنم ؟ - اين استفهام را انكارى گويند- در برابر كسى كه او را از گل آفريدى با اينكه مرا از آتش خلق كرده اى كه شرافتآتش بيشتر ازگل است.
💡 بنابراين، حرف (ما) در (ما لكم ) براى استفهام تعجبى است و معناى جمله (و مالكم الا تاكلوا) اين خواهد بود: (چه فايدهاى براى شما هست در نخوردن ). بعضىديگر گفته اند كه (ما) نافيه است و معناى جمله مزبور اين است كه: (نيست براىشما كه نخوريد).
💡 استفهام در اينجا در معناى انكار و يا تعجب است، و ظرف (و ما لهم ) على در تقدير داردكه به آن تعلق مى گيرد و جمله (ان لا يعذبهم )مفعول آن فعل است و يا به اصطلاح از قبيل تضمين است، و نظير آن قولى كه در آيه(هل لك الى ان تزكى ) گفته شده.
💡 خطاب در اين آيه به همان كسانى است كه فرمود: در دلهايشان مرض هست، و از رفتن بهجـهـاد در راه خـدا بـهـانـه جـويـى مـى كـردنـد، و بـه همين جهت خطاب را به ايشان كرد تاتـوبـيـخ و سـرزنـش شـديـدتـر كـنـد، و استفهام در آيه استفهام تقريرى است، مى خواهدبفرمايد شما اين طوريد. و كلمه (تولى ) به معناى اعراض است و مراد از آن اعراض ازكتاب خدا و معارف آن و برگشتن به شرك و ترك كردن دين است.
💡 استفهام در اين جمله به منظور شگفت انگيزى در ديگران است، و مصدر (افضاء) كهفعل ماضى (افضى ) از آن گرفته شده، به معناىاتصال به طور چسبيدن است، و اصل آن يعنى ثلاثى مجردش فضا است كه به معناىوسعت است.
💡 ظاهر اين روايات با توجه به تعبيرهاى وارد در آن مانند رد فرشتگان و غضب آنان وسپس ندامت و استغفار و تعبيرهايى چون سخط و غضب خداوند بر آنان و محجوب ساختن آنانرا نور الهى، اين است كه استفهام فرشتگان انكارآميز به حساب آمد و آنان در اين اعتراضمرتكب گناه شدند؛ زيرا مجرد استعلام و استفسار براى آگاهى از حكمت الهى امرىپسنديده است.
