دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] آنچه در طبقه بندی علوم اسلامی با عنوان اخلاق فلسفی شناخته می شود و در تقسیم علوم حِکمی، یکی از بخش حکمت عملی به شمار می آید، عملاً با حرکت ترجمه آثار فلسفی یونان به زبان عربی در جهان اسلام پای گرفته است.
← ترجمه متون اخلاقی ایرانی
امروزه عالمان اخلاق میان علم اخلاق و فلسفه اخلاق فرق می نهند. در فلسفه اخلاق، مسائل تحلیلی درباره مفاهیم اخلاقی و مبادی اولیه علم اخلاق موردبحث قرار می گیرد؛ معانی کلمات به دقت تحلیل می شود؛ نسبت بین مفاهیم اخلاقی بررسی می گردد و در روشها و ملاکهای ارزیابی و شناخت هریک بحث می شود؛ در حالی که در علم اخلاق موارد و مصادیق این مفاهیم و احکام بیشتر مورد توجه قرار می گیرد. می توان گفت: قضایایی که در علم اخلاق مورد بحث قرار می گیرد، قضایای درجه اول اخلاقی، و قضایای موردبحث در فلسفه اخلاق، قضایای ورای اخلاقی است. به تعبیر دیگر می توان گفت که در فلسفه اخلاق مفاهیم و یا احکام لابشرطی که حجیت قضایا یا مفاهیم اخلاقی علم اخلاق بر آن ها مبتنی است، موردبحث قرار می گیرد.با توجه به این تمایز میان علم اخلاق و فلسفه اخلاق باید گفت که در فلسفه یونان مسائل علم اخلاق و فلسفه اخلاق در کنار یکدیگر مطرح می شد، اما تأکید بیش تر بر مسائل علم اخلاق بود تا فلسفه اخلاق. سبب آن شاید این باشد که چون فلسفه در یونان ملتزم به وحی نیست، فیلسوف باید هم مسائل علم اخلاق و هم مسائل فلسفه اخلاق را با روش عقلی تبیین کند. اما تأکید متکلمان اسلامی بیشتر بر مسائل فلسفه اخلاق است تا علم اخلاق؛ و سبب آن شاید این باشد که متکلم با التزام به وحی احکام اخلاقی را که از طریق آن نازل شده است، مسلّم فرض می کند و آن ها را تنها احکام اخلاقی ممکن می شمارد و سپس به تبیین و توجیه آنها می پردازد. لذا علم اخلاق نزد متکلم به همان احکام اخلاقی ِ رسیده از طریق وحی محدود می شود و در تبیین، تعریف و تحلیل آنها مسائل فلسفه اخلاق مطرح می گردد. در فلسفه جدید غرب نیز از هابز و هیوم و کانت به بعد تأکید فیلسوفان بیشتر بر مسائل فلسفی علم اخلاق است و از این حیث مشابهتی را می توان میان اخلاق کلامی در جهان اسلام و اخلاق فلسفی دوران جدید در غرب مشاهده کرد، هرچند که این دو دیدگاه، از حیث التزام به وحی و نیز از جهات دیگر تفاوتهای اساسی دارند.
← معتزله
با آغاز موج ترجمه آثار حکیمان یونان به عربی از روزگار خلافت مأمون ۹۸- ۱۸ق، تفکر فلسفی و جریان تألیف در علوم اوائل نیز پای گرفت و برجسته ترین نماینده آن در عصر آغازین، یعقوب بن اسحاق کندی د ۵۸ق بود که او را فیلسوف عرب لقب داده اند. اخلاق فلسفی نیز به موازات دیگر علوم اوائل، از آغاز سده ق /م موردتوجه فیلسوفان جهان اسلام، به ویژه ایران قرار گرفت و با آثار بزرگانی چون محمد بن زکریای رازی، ابونصر فارابی معلم ثانی، ابوالحسن عامری، ابوعلی مسکویه و شیخ الرئیس ابن سینا روی به کمال نهاد.
اخلاق، طب روحانی
...
