با توجه به اهمیت والایی که کتاب شریف صحیفه سجادیه نزد علما و بزرگان دین داشته است، از دیرباز شرحها و تعلیقههای متعددی بر آن به رشته تحریر درآمده است که بیان کامل همه آنها در یک مقاله مختصر امکانپذیر نیست. لذا در این نوشتار، به اجمال به تعدادی از مهمترین این آثار به ترتیب زمانی تقریبی اشاره خواهد شد. لازم به ذکر است که متأسفانه به سبب فقدان منابع و دشواری دسترسی به نسخ خطی، اطلاعات ما پیرامون شروح قرون دوم، سوم، چهارم و پنجم هجری بسیار ناقص و نارسا است؛ از این رو، بررسی تطبیقی شرحها عموماً از قرن ششم هجری به بعد آغاز میگردد.
قابل ذکر است که گرچه بسیاری از این شروح نفیس، در دسترس عموم قرار نگرفتهاند و در آرشیو کتابخانههای تخصصی محفوظ ماندهاند، اما در این مقاله، جهت تبیین گوشهای از عمق اهمیت و عظمت صحیفه سجادیه، به بخش مهمی از این شروح و ترجمههای فاخر آن اشاره میشود تا میزان اهتمام بزرگان به این صحیفه آشکار گردد. این تلاشها خود گواه عمق پیوند قلبی و علمی شارحان با کلام امام زینالعابدین (ع) است.
این مجموعه از تحقیقات نشان میدهد که صحیفه سجادیه همواره به عنوان یک منبع محوری برای تهذیب نفس و شناخت مبانی عرفانی و اعتقادی مورد توجه بوده است. اهتمام به شرح و تفسیر این دعاها، نه تنها جنبه آموزشی داشته، بلکه مسیری برای سلوک معنوی و ارتقاء فهم دینی مخاطبان در طول اعصار بوده است. هدف نهایی این شرحها، همواره تعمیق رابطه انسان با خداوند از طریق تمسک به این مناجاتهای مأثور بوده است.
