«چهار جوی فطرت» در متون کهن و لغتنامههای فارسی، اصطلاحی است که به مفهوم عناصر اربعه و مزاجهای چهارگانه انسان اشاره دارد. این ترکیب در واقع یک تعبیر فلسفی و طبی قدیم است که برای توضیح ساختار وجودی انسان و جهان به کار میرفته است. منظور از عناصر اربعه، چهار عنصر اصلی یعنی آب، خاک، باد و آتش است که در اندیشه طبیعیدانان قدیم پایه تشکیل عالم دانسته میشد. در این دیدگاه، اعتقاد بر این بود که همه موجودات از ترکیب و تعادل این چهار عنصر پدید میآیند. «چهار جوی فطرت» همچنین به چهار مزاج اصلی انسان یعنی صفراوی، بلغمی، دموی و سوداوی نیز اشاره دارد. این مزاجها در طب سنتی نقش مهمی در تبیین ویژگیهای جسمی و روحی انسان داشتهاند. بر اساس این نظریه، غلبه هر یک از این مزاجها میتواند بر اخلاق، رفتار و سلامت بدن انسان تأثیر بگذارد. بنابراین این اصطلاح بیانگر نگاه قدیمی به پیوند میان طبیعت انسان و عناصر تشکیلدهنده جهان است. در متون ادبی و فلسفی، «چهار جوی فطرت» برای اشاره به ساختار طبیعی و سرشتی انسان به کار رفته است. در مجموع، این واژه مفهومی نمادین از ترکیب عناصر طبیعی و مزاجهای انسانی در اندیشه سنتی و حکمی به شمار میآید.
چهار جوی فطرت
لغت نامه دهخدا
چهار جوی فطرت.[ چ َ / چ ِ ی ِ ف ِ رَ ] ( ترکیب اضافی، اِ مرکب ) عناصراربعه. چهارمزاج انسان. رجوع به چارجوی فطرت شود.
فرهنگ فارسی
عناصر اربعه. یا چهار مزاج انسان