دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] استثنا در قرآن (قرآن). استثنا در تفاسیر و احادیث به معنای گفتن «ان شاء الله» برای تعلیق امور بر مشیت الهی آمده است. در این مدخل از جملات «الا ان یشاء الله»، «ان شاء الله» و «لایستثنون» استفاده شده است.
معلق شدن صبر اسماعیل علیه السّلام از سوی او (در قربانی شدن به دست پدر) بر مشیت الهی:«فلما بلغ معه السعی قال یـبنی انی اری فی المنام انی اذبحک فانظر ماذا تری قال یـابت افعل ما تؤمر ستجدنی ان شاء الله من الصبرین» «و وقتی با او به جایگاه سعی رسید گفت: ای پسرک من، من در خواب (چنین) می بینم که تو را سر می برم، پس ببین چه به نظرت می آید؛ گفت: ای پدر من، آنچه را ماموری بکن ان شاء الله مرا از شکیبایان خواهی یافت».
استثنای شعیب
معلق نمودن شعیب علیه السّلام، شایستگی خود را در قرارداد با موسی علیه السّلام را، به مشیت خداوند:«قال انی ارید ان انکحک احدی ابنتی هـتین علی ان تاجرنی ثمـنی حجج فان اتممت عشرا فمن عندک وما ارید ان اشق علیک ستجدنی ان شاء الله من الصـلحین» «(شعیب) گفت من می خواهم یکی از این دو دختر خود را (که مشاهده می کنی) به نکاح تو در آورم به این (شرط) که هشت سال برای من کار کنی و اگر ده سال را تمام گردانی اختیار با تو است و نمی خواهم بر تو سخت گیرم و مرا ان شاء الله از درستکاران خواهی یافت».
← توجه شعیب به نقش مشیت الهی در انجام قرارداد با موسی
۴. اتکای قوم موسی به مشیت خداوند در دستیابی به گاو مورد درخواست و نظرشان:«قالوا ادع لنا ربک یبین لنا ما هی ان البقر تشـبه علینا وانا ان شاء الله لمهتدون» «گفتند از پروردگارت بخواه تا بر ما روشن گرداند که آن چگونه (گاوی) باشد زیرا (چگونگی) این ماده گاو بر ما مشتبه شده و (لی با توضیحات بیشتر تو) ما ان شاء الله حتما هدایت خواهیم شد». (از پیامبر صلی الله علیه و آله وسلّم نقل شده: بنی اسرائیل به «ذبح» کم ترین گاو مامور بودند؛ ولی چون بر خود سخت گرفتند، خدا هم بر آنان سخت گرفت و به خدا سوگند! اگر «ان شاءالله» نمی گفتند برای آنان اوصاف گاو بیان نمی شد.)
استثنای مسافر
...