سورنجان.[ رِ ] ( اِ ) به لغت اندلس دوایی است که آنرا در عراق لعبت بربری گویند و فقاح آنرا، یعنی شکوفه و گل آنرا به عربی اصابع هرمس و آنرا حافِرُالمَهر گویند و بعضی گویند اصابع هرمس برگ آن است نقرس را نافع باشد. ( برهان ). بیخ نباتی است سفید. ( غیاث اللغات ). نام دوایی است و گویند این لغت بربری است. ( آنندراج ). گیاهی است. از تیره سوسنیها که در نقاط معتدل و مرطوب روید. پیاز آن در عمق 25تا 30 سانتیمتر در خاک فرومیرود و در پائیز گلهای سفید یا بنفش شش بخشی از آن خارج گردد. و این گلها لوله دراز دارند و تخمدانشان بر روی پیاز قرار گرفته است. پس از آمیزش قریب شش ماه در خاک باقی میماند و تخمدان بزرگ میشود و در بهار با برگهای پهن و براق ازخاک بیرون می آید و کپسولی سرخانه میسازد که دانه های درشت بسیار دارد. این گیاه بسیار سمی و ماده مؤثرآن به نام کلشیسین در بیماریهای قلب بکار میرود. ( گیاه شناسی گل گلاب ص 283 ).
گیاهی پیازدار، با شاخه های کوتاه، گل های زرد یا بنفش کوچک، و برگ های دراز و باریک که پیاز آن دارای موسیلاژ، آمیدون، قند، تانن، و ماده ای سمی به نام کولشیسین است و در طب به کار می رود.
( اسم ) گل حضرتی. یا سورنجان مصری. شنبلید. توضیح در کتب مختلف دو لغت سورنجان مصری و سورنجان - را که دو گیاه مختلف و از دو تیره اند - با یکدیگر خلط و اشتباه کرده یکی را به جای دیگر گرفته اند. برای شرح بیشتر به گل حضرتی و شنبلید رجوع شود.
سورَنْجان
سورَنْجان
در عربی عکنه. گیاهی علفی، چندساله، و دارای پیاز بزرگ و گوشت دار که محفوظ در پوشش های نازک و ریشه های افشان است. در چمن زارهای غالب نقاط اروپا، نواحی مدیترانه، انگلستان، و ایرلند تا آسیای صغیر می روید. قسمت های مورد استفاده این گیاه گل، پیاز، و دانۀ آن است. طبق قرارداد بین الملی بروکسل، مصرف پیاز کلشیک به سبب ناپایدار بودن مقدار کلشی سین، از کتب دارویی حذف و مصرف دانۀ آن توصیه می شود که نسبتاً فاقد این عیب است. کلشیک دارای اثر ضد نقرس است (داروی اختصاصی). اثرات شدید بر روی معده و روده ازجمله عوارض آن در بعضی افراد است. از این ماده برای بهبود بیماری های دیگر مثل بهجت و تب فامیلیال و مدیترانه ای نیز استفاده می شود. این گیاه در ایران نمی روید، ولی گونه های خاص دیگری از آن در نواحی هند و ایران می روید که برای مصارف مشابهی استفاده می شوند. یکی از گونه های اخیر سورنجان کرمانی است.
