لغت نامه دهخدا
عیص. [ ع َ] ( ع مص ) دشوار گردیدن سخن. ( از منتهی الارب ) ( از ناظم الاطباء ). عیاص. عَوَص. رجوع به عوص و عیاص شود.
عیص. ( ع اِ ) درخت انبوه و بهم پیچیده. ( منتهی الارب ) ( از غیاث اللغات ). درختان بسیار و بهم پیچیده. ( از اقرب الموارد ). ج، أعیاص، عیصان. ( منتهی الارب ) ( اقرب الموارد ). || درختان خاردار مجتمع و درهم ویا خرمابنان انبوه. || روئیدنگاه درخت نیکو. ( منتهی الارب ) ( ناظم الاطباء ) ( از اقرب الموارد ). || بیخ و بن. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ). اصل و نژاد. گویند: هو من عیص صدق؛ یعنی او از نژاد راستی است. و «هو من عیص هاشم »؛ یعنی او از نژاد هاشم است. و «ما أکرم عیصه »؛ یعنی چه گرامی است اصل و نژاد او، که منظور پدران و اعمام و اخوال و اهل بیت وی میباشد. || عیصک منک و ان کان أشِباً؛ نژادت از تو است هرچند خاردار و درهم باشد. مثلی است که در مذمت شخص بکار برند هرگاه از رفیق خود طلب عطف و توجه کند برای خویشان خود هرچند شایسته او نباشند. || فلان فی عیص أشب؛ فلان در بین قوم خوددر عزت و مصونیت است. || جی به من عیصک؛آن را از آنجای که بود بیاور. ( از اقرب الموارد ).
عیص. ( اِخ ) یکی از چهار پسر امیةبن عبدشمس اکبر است، که هر چهار تن، اعیاص قریش می باشند. ( از اقرب الموارد ) ( از منتهی الارب ). و رجوع به أعیاص شود.
- أبوالعیص؛ یکی دیگر از چهار پسر امیه، یعنی اعیاص قریش است. ( از اقرب الموارد ). و رجوع به اعیاص شود.
عیص. ( اِخ ) نام پسر اسحاق بن ابراهیم علیه السلام بود. رجوع به عیصو شود.
عیص. ( اِخ ) جایگاهی است در بلاد بنی سُلیم، و در آنجا آبی است بنام «ذنبان العیص ». ( از معجم البلدان ). آبی است به دیار بنی سلیم. ( منتهی الارب ).
عیص. ( اِخ ) حصاری است بین ینع و مروه. و گویند عرضی است از اعراض مدینه در ساحل دریا. ( از معجم البلدان ). کوهی است از کوههای مدینه. ( منتهی الارب ).
