تفسیر کتاب الله العزیز

[ویکی نور] تفسیر کتاب الله العزیز اثر شیخ هود بن محکم الهوّاری الاوارسی (از علمای فرقه اباضیه در قرن سوم هجری)، از جمله کتب تفسیر بالمأثور و قرآن به قرآن می باشد که با تحقیق و تعلیق حاج بن سعید شریفی به زبان عربی نگارش شده است.
کتاب با مقدمه مفصلی از محقق آغاز و مطالب در چهار جلد تنظیم شده است.
این تفسیر، در واقع گزیده شده تفسیر یحیی بن سلام بصری است، به جز اینکه نویسنده بخشی از آراء کلامی خود را در این تفسیر جای داده است. متأسفانه صفحاتی از مقدمه این کتاب از بین رفته است و آنچه باقی مانده، اشاره ای کوتاه به چند بحث علوم قرآنی است...
روش مفسر چنین است که در آغاز هر سوره، اطلاعات کلی سوره مانند مکی و مدنی و... را بیان کرده و سپس به مناسبت هر آیه، به تبیین معنای آیه با ذکر احادیث و مأثورات وارده پرداخته است. نویسنده در بیشتر اوقات، اسناد احادیث را حذف یا مختصر کرده و تنها از نام صحابی روایت کننده از پیامبر(ص) یاد می کند...
در مقدمه کتاب، پس از معرفی نویسنده، نسبت کتاب به وی، تفسیر ابن سلام، روایت تفسیر ابن سلام و روش آن، تفسیر علامه هود الهواری و ارزش و امتیازات آن بررسی و در نهایت به اقدامات تحقیقی صورت گرفته در کتاب، اشاره شده است...

💡 متودولوژی‌های اسلام لیبرال یا مترقی بر تفسیر کتاب مقدس سنتی اسلامی (قرآن) و متون دیگر (مانند حدیث) استوار است، فرایندی که به آن اجتهاد می‌گویند. این می‌تواند از لیبرال اندک تا لیبرال‌ترین حالت باشد، که در آن تنها معنی قرآن وحی تلقی می‌شود. که افاده آن توسط کلمات کار محمد در زمان و شرایط خاص است.

💡 از قدیمی‌ترین آثاری که پیروان زیدی و ناصری شرق گیلان و غرب مازندران با سبک مختص خود نوشته‌اند، الإبانة اثر ابوجعفر هوسمی است که در قرن پنجم هجری نگاشته شده‌است. این کتاب مطالبی فقهی دربارهٔ ناصریان و برخی مطالب پراکنده دیگر ارائه می‌دهد و دارای شباهت‌هایی با تفسیر کتاب‌الله در سبک و سیاق نوشتن است. حاشیه‌ها به زبان بومی نیز در این کتاب که ۱۵۰ سال پیش از تفسیر کتاب‌الله نوشته شده، مشابهت دارد.

💡 نسخه‌ای از جلد اول تفسیر کتاب‌الله به شمارهٔ ۲۷۷ در کتابخانهٔ ملک وجود دارد که هم ابتدا و هم انتهای آن افتادگی‌هایی دارند. این نسخه در آغاز قرن دهم هجری به خط نسخ در ۳۵۶ برگ ۲۹×۲۱٫۷ سانتی‌متری نوشته شده‌است.

💡 آمورائیم جمع آمورا به معنای "مفسران" است؛ این واژه بیشتر به دانشمندان یهودی بابل و فلسطین در سده‌های سوم تا ششم و از پایان میشنا تا پایان تلمود اطلاق می‌شده‌است. اینان به شرح میشنا و تفسیر کتاب مقدس می‌پرداختند؛ تعالیم ایشان در تلمود (بخش گمارا) و نیز در میدراش‌ها گردآوری شده‌است.