انجیل مانی

انجیل مانی. [ اِ ل ِ ] ( اِخ ) کتاب معروف مانی که آنرا در پهلوی ارتنگ و در یونانی ایقون و در پارتی اردهنگ و در قبطی ایقونس و در کتب مانوی چینی «تصویر دو اصل بزرگ »و در فارسی ارتنگ و ارثنگ و ارژنگ نامیده اند. قطعاتی از آن در آثار تورفان بدست آمده است. این کتاب شامل بیست و دو قسمت مطابق 22 حرف تهجی آرامی بوده است.( از مانی و دین او صص 22 - 23 ). و رجوع به همین کتاب و ارتنگ و ارثنگ و ارژنگ و شاپورگان و مانی شود.

کتاب معروف مانی که آن را در پهلوی ارتنگ و در یونانی ایقون و در پارتی اردهنگ و در قیطی ایقونس و در کتب مانوی چینی تصویر دو اصل بزرگ و در فارسی ارتنگ و ارثنگ و ارژنگ نامیده اند. قطعاتی از آن در آثار تورفان به دست آمده است.

اِنْجیلِ مانی
(یا: انجیل زنده؛ انجیل بزرگ؛ نام آن در زبان فارسی میانۀ مانوی: Ewangelyōn zīndag ) کتابی نوشتۀ مانی مشتمل بر مطالبی دربارۀ نماز و آنچه برای نجات روح باید انجام شود و اندرزهایی دربارۀ مراقبت از حواس در برابر گناه، و کلاً آموزه های مانوی. کتاب به تعداد الفبای سریانی (آرامی) ۲۲ فصل داشته و هر فصل از آن به ترتیب با یکی از این حروف آغاز می شده است. بخش هایی از کتاب به فارسی میانه (پهلوی) در دست است. مری بویس آن ها را منتشر و به زبان انگلیسی ترجمه کرده است (تهران ـ لیژ، ۱۹۷۵).

💡 انجیل زنده یا انجیل مانی (به پهلوی: ewangelyon zindag) نام یکی از هفت کتاب اصلی مانی پیامبر مانویگری بود. معنای انجیل زنده به مفهوم انجیل آگاهی‌دهنده است.

💡 از آنجا که مانویان در آسیای مرکزی زبان سغدی به کار می‌بردند، بخش سغدی ادبیات مانوی بسیار گسترده است. از متن سغدی مانوی، بخش منثور آن غنای بیشتری دارد. تقریباً شاهدی برای تاریخ‌گذاری آن‌ها وجود ندارد. متون شامل آثار اصیل سغدی و ترجمه‌هایی از زبان‌های ایرانی میانه غربی به سغدی است. قطعه M 1721 نقل قول‌هایی از انجیل مانی به دو زبان سغدی و فارسی میانه است. قطعه M 915 نیز دربردارنده فهرستی از آثار مانی است. متنی نیز به سه زبان فارسی میانه، پارتی و سغدی دربردارنده متن اعتراف برای گزیدگان و راهبان است که حلقه درونی جماعت مانوی را تشکیل می‌دهند. در میان متون منتشر شده، متن مفصل اعتراف گزیدگان (M 801a BBB) و دو قطعه اعتراف برای نوشایان، جدول‌های گاهشماری، متون پزشکی (مثلاً قطعات M 568 و M 746c) و تعدادی تمثیل، که به زبانی ساده و زنده بیان شده، موجود است. این تمثیل‌ها گواه راستین بر نقشی است که مانویان در انتقال داستان و تمثیل از شرق به غرب و برعکس داشته‌اند. این داستان‌ها از دیدگاه زبانشناسی نیز جالب توجه است. در حالی که متون سغدی مسیحی و بودایی تنها از نظر واژگان باارزش هستند، متون سغدی مانوی دیدگاه روشنی از ساخت و نحوه زبان سغدی به دست می‌دهند. این ویژگی بیشتر در داستان‌ها و تمثیل‌ها که اغلب بسیار زنده هستند، به چشم می‌آید. حتی متون ترجمه شده نیز به سغدی خوب برگردان شده‌اند. مترجمان مانوی از همکاران مسیحی و بودایی خود بهتر بودند، زیرا ترجمه از زبان‌های فارسی میانه و پارتی، که به سغدی نزدیک ترند، آسان‌تر از زبان‌های سریانی و چینی است.