انقلاب سفید

نامی است که از بهمن سال ۱۳۴۱ به بعد به مجموع تحولات اساسی که در شئون مختلف کشور و بر اساس لوایح قانونی پدید آمد نهاده شده است. این لوایح عبارتند از: ۱ - لایحه اصلاحی قانونی اصطلاحات ارضی. ۲ - لایحه قانونی ملی کردن جنگل ها اصل دوم از اصول ششگانه انقلاب است. ۳ - لایحه قانونی فروش سهام کارخانه های دولتی به عنوان پشتواتنه اصطلاحات ارضی. ۴ - لایحه قانونی سهیم کردن کارگران در منافع کارگاههای تولیدی و صنعتی. ۵ - لایحه ایجاد سپاه دانش به موجب این طرح انقلابی نخستین دسته سپاهیان دانش پس از گذراندن دوره آموزشی چهار ماهه روانه روستاها شدند تا به کودکان روستا ها سواد خواندن و نوشتن بیاموزند. ۶ - لایحه اصطلاحی قانون انتخابات.

در ۶ بهمن ۱۳۴۱ محمدرضا شاه پهلوی لوایح شش گانه ای را به همه پرسی گذاشت که بنابر آمار رژیم، با اکثریت آرای رأی دهندگان به تصویب رسید. این لوایح عبارت بودند از: ۱ـ اصلاحات ارضی (مصوّب ۱۹ دی ۱۳۴۰)؛ ۲ـ ملّی شدن جنگل ها و مراتع؛ ۳ـ فروش سهام کارخانجات دولتی به عنوان پشتوانۀ اصلاحات ارضی؛ ۴ـ سهیم شدن کارگران در سود کارخانجات تولیدی و صنعتی؛ ۵ـ ایجاد سپاه دانش؛ ۶ـ اصلاح قانون انتخابات. بعدها به ترتیب لوایح دیگری، به دستور شاه، به این لوایح افزوده شد که به نوزده لایحه بالغ گردید: ۷ـ ایجاد سپاه بهداشت (۱۳۴۲)؛ ۸ ـ ایجاد سپاه ترویج و آبادانی (۱۳۴۳)؛ ۹ـ تشکیل خانه های انصاف و شورای داوری (۱۳۴۴)؛ ۱۰ـ ملّی شدن آب های کشور (۱۳۴۶)؛ ۱۱ـ نوسازی کشور (۱۳۴۶)؛ ۱۲ـ انقلاب اداری و آموزش (۱۳۴۶)؛ ۱۳ـ گسترش مالکیت های صنعتی و تولیدی و عرضه کردن سهام کارخانجات به مردم (۱۳۵۴)؛ ۱۵ـ تحصیل رایگان به شرط تعهّد خدمت (۱۳۵۴)؛ ۱۶ـ تغذیۀ رایگان کودکان تا دوسالگی (۱۳۵۶)؛ ۱۷ـ اصل بیمۀ همگانی و تأمین دورۀ بازنشستگی برای همۀ افراد ملّت به خصوص روستاییان کشور (۱۳۵۶)؛ ۱۸ـ تثبیت نسبی بهای زمین (۱۳۵۶)؛ ۱۹ـ تعیین دارایی کارمندان دولت در مدت معین (۱۳۵۶). به باور شاه این لوایح، انقلابی بدون خون ریزی در کشور پدید آورد که آن را «انقلاب سفید» یا «انقلاب شاه و مردم» نامید. اما به نظر بسیاری از منتقدان، انقلاب سفید، اصلاحاتی روبنایی بود که در دوران جنگ سرد، به ویژه پس از روی کارآمدن دموکرات ها در امریکا (۱۹۶۰) در برخی کشورهای اقمار امریکا در آسیا و امریکای لاتین انجام شد تا از بروز انقلاب های خونین ضد سرمایه داری ـ که در راستای منافع و اهداف اتحاد شوروی بود ـ جلوگیری کند و به افول تدریجی کشاورزی و واردات روزافزون محصولات زراعی و دامی و ازبین رفتن استقلال و خودکفایی کشاورزی کشور انجامید. محمدرضا شاه در ۱۳۴۵ با نوشتن کتاب انقلاب سفید به مقایسه وضعیت کشور در سال های قبل و بعد از انقلاب سفید و دستاوردهای گوناگون حاصل از آن پرداخت.

[ویکی فقه] انقلاب سفید یا همان اصلاحات ارضی که در دوره محمدرضا شاه با نمایندگی امینی از طرف آمریکا در ایران با سرکوب مخالفت های علما و مردم با رفراندوم به اجرا گذاشتند.
دولت امینی، اصلاحات ارضی را در سال ۱۳۴۰ش. اجرا کرد؛ اما اجرای آن، منافع و خواسته های شاه را تامین نمی کرد و او را به حاشیه تحولات می راند؛ از این رو شاه به طور مستقیم، وارد عمل شد و اصلاحات مورد نظر آمریکا را اجرا کرد. شاه، چند ماه پس از سقوط امینی، طرح خود را در قالب لوایح شش گانه و با عنوان «انقلاب سفید» و یا «انقلاب شاه و مردم» اعلام کرد.
انگیزه اجرای انقلاب سفید
اصول شش گانه انقلاب سفید، طرح و برنامه ای ریشه دار و عمیق بود که با هدف تحول در ساختار سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایران در زمان رضاشاه پایه گذاری شد. وی که ماموریت تغییر ساختار ایران را در ابعاد مختلف، وظیفه خود می پنداشت، ضربات سنگینی بر نهاد مذهب وارد کرد. برنامه اصلاحی انقلاب سفید، نخستین گام عمده شاه در جدال برای تثبیت قدرت خویش بود.
طراحی انقلاب سفید
"کندی" از حزب دموکرات در همین سال (۱۳۴۰) به ریاست جمهوری آمریکا انتخاب شده بود. وی قصد داشت در کشورهای دوست آمریکا که در آنها دیکتاتوری، حاکم بود، اصلاحاتی انجام دهد. به همین منظور، علی امینی، سفیر سابق ایران در آمریکا با دستور کندی به جای شریف امامی به نخست وزیری منصوب شد، تا اصلاحات مورد نظر آمریکا را انجام دهد؛ اما بعدها شاه که افزایش قدرت و نفوذ امینی و حمایت آمریکا از او را به ضرر خود می دید، تصمیم گرفت خود، نقش امینی را برای آمریکا بازی کند؛ به همین دلیل در فروردین ۱۳۴۱ طی مسافرتی به آمریکا، نظرشان را به سوی خود جلب کرد و انقلاب سفید در همین مسافرت طراحی شد. شاه در ظاهر، تامین رفاه اجتماعی را یکی از هدف های اصلی خود اعلام و چنین وانمود کرد که رژیمش برای مردم ایران؛ فرهنگ، بهداشت، رفاه و امنیت به ارمغان آورده است.
جایگاه شاه با اجرای انقلاب سفید
...

💡 طرح‌های انقلاب سفید، با مخالفت‌هایی از سوی جبهه ملی ایران و همچنین محافل مذهبی، روبرو شد. در فاصله کمتر از یک دهه پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، روابط شاه و روحانیون مسالمت‌آمیز بود، ولی اتخاذ این طرح‌ها و همچنین به رسمیت شناختن دولت اسرائیل توسط حکومت وقت بر این دوره کوتاه از روابط حسنه شاه و علما، مهر پایان گذاشت.

💡 نوشته‌های امیرانی در باب تحلیل اوضاع روز، عمدتاً پس از وقایع آذربایجان و ترور شاه در دانشگاه تهران آغاز شده‌است. با وقوع انقلاب سفید، امیرانی شروع به تخطئه آن در قالب حمایت پرداخت. بدین معنی که ابتدا در مقالات، از کلیت آن دفاع می‌نمود و سپس ایرادهای آن را بند به بند برمی‌شمرد.

💡 او در این بیانیه از انقلاب سفید شاه به «انقلاب سیاه» تعبیر کرد و آن را هم‌سو با اهداف آمریکا و اسرائیل دانست.

💡 در ادامه اصلاح سیاست‌های حقوق زنان در طی برنامه ای موسوم به انقلاب سفید، شاه تصمیم گرفت تا با تاج‌گذاری همسرش فرح،در مراسم جشن تاج‌گذاری خود در ۴ آبان ۱۳۴۶، حرکتی نمادین انجام دهد. تا آن زمان همسران شاهان ایرانی، هیچ‌گاه تاج‌گذاری نکرده بودند و به همین دلیل لازم بود تا تاجی برای این منظور طراحی و تهیه شود. مسئولیت این کار با جواهرسازان فرانسوی ون کلیف آرپلز بود.

💡 مخالفان اصلی برنامه‌های اصلاحی شاه دو گروه قدرتمند بودند: جبهه ملی از سویی، و طبقه مذهبی و متحدان‌شان در بازار از سوی دیگر. جبهه ملی طی اعلامیه‌ای انقلاب سفید را «بازگشت به استبداد» دانست. علما نیز مخالف افزایش قدرت شاه، اصلاحات اراضی و اعطای حقوق مدنی به زنان بودند. حسین بروجردی، مرجع تقلید بانفوذ شیعه، فتوایی مبنی بر حرام بودن تصرف اراضی صادر کرد.