نیم پرده

نیم پرده. [ پ َ دَ / دِ ] ( اِ مرکب ) ( اصطلاح موسیقی ) میان پرده. نقطه هائی که بین حروف به جای حروف یا پرده های متروک گذارند. ( از فرهنگ فارسی معین ). رجوع به پرده در این لغتنامه شود.

{semitone} [موسیقی] کوچک ترین فاصلۀ میان دو نُت بلافصل در موسیقی غربی

نیم پرده یک فاصله در موسیقی است که نیمی از یک پرده است. نیم پرده کوچک ترین فاصله ای است که در موسیقی کلاسیک استفاده می شود. [ en ۲]
در اعتدال مساوی که روش رایج کوک کردن سازها در دوران معاصر است، هر نیم پرده ۱۰۰ سنت اندازه دارد و تمام نیم پرده ها هم اندازه هستند. در نظام کوک خالص اندازهٔ نیم پرده ها ثابت نیست و نیم پرده های متفاوتی به دست می آیند.
در تئوری موسیقی دو نوع نیم پرده بر اساس نظام کوک خالص تعریف می شوند، که یکی با نام نیم پردهٔ دیاتونیک ( به فرانسوی: diatonic، به معنی آنچه صدا از او گذر کند ) و دیگری با نام نیم پردهٔ کروماتیک ( به فرانسوی: chromatic، به معنای رنگین ) شناخته می شوند.
نیم پردهٔ دیاتونیک نیم پرده ای است که نت های تشکیل دهندهٔ آن نام های متفاوتی داشته باشند؛ مثلاً فاصلهٔ بین سل و لا بمل یک نیم پردهٔ دیاتونیک است. در مقابل، نیم پرده ای که نام نت های تشکیل دهنده اش یکی باشند نیم پردهٔ کروماتیک است ( نظیر فاصلهٔ لا بمل تا لا ). پس یعنی اگر یک پرده را به دو نیم پرده تقسیم کنیم، یکی دیاتونیک و دیگری کروماتیک خواهدبود. همچنین به همین دلیل، گام هایی که هفت نت با نام های متفاوت داشته باشند، دیاتونیک و به غیر آن، کروماتیک می گویند.
در نامگذاری فاصله ها به نیم پردهٔ دیاتونیک دوم کوچک هم گفته می شود. به همین شکل، برای نیم پردهٔ کروماتیک نام همصدای افزوده به کار می رود.
فاصلهٔ دوم کوچک فاصله ای است که در گام ماژور بین نت سوم و چهارم ( مثلاً در دو ماژور بین می و فا ) و نیز بین نت هفتم و هشتم ( مثلاً در دو ماژور بین سی و دو ) قرار دارد. این فاصله را نیم پردهٔ دیاتونیک نیز می نامند چرا که در گام دیاتونیک در فاصلهٔ بین دو نت قرار می گیرد.
به فاصلهٔ دوم در اعتدال مساوی گوش کنید ·. در اینجا ابتدا نت دو و بعد نت ر بمل ( که ۱۰۰ سِنت زیرتر از دو است ) شنیده می شوند و بعد هر دو با هم شنیده می شوند.
به لحاظ ملودی، از فاصلهٔ دوم کوچک در فرود ( از جمله در فرود کاذب ) استفاده می شود، چرا که این حس را به شنونده منتقل می کند که به سمت نت بن مایه در حال حرکت است.
به لحاظ هارمونی، فاصلهٔ دوم کوچک به عنوان یک فاصلهٔ «ناملایم» یا نتی «غریبه با آکورد» است که بخشی از «نقش آکورد» محسوب نمی شود. همچنین ممکن است به صورت معکوسِ یک آکورد هفتم بزرگ یا یک آکورد با نت اضافه[ الف] ظاهر شود.

نیم پرده (semitone)
کوچک ترین فاصلۀ معمول در موسیقی سنتی غربی. اکتاو به دوازده نیم پرده تقسیم می شود.

💡 در این گوشه ابتدا درجهٔ سوم همایون دو نیم پرده پایین می‌آید و با درجهٔ دوم فاصلهٔ دوم کم‌کوچک پیدا می‌کند و سپس به جای اصلی خود باز می‌گردد. شاهد و خاتمهٔ این گوشه در درجهٔ اول همایون و ایست آن در درجهٔ پنجم همایون است.

💡 فاصلهٔ «دهم بزرگ» از ترکیبِ یک اکتاو و یک سوم بزرگ به وجود می‌آید و معکوس آن ششم کوچک است. دارای ۱۶ نیم پرده (یک اکتاو و ۴ نیم پرده) است و فاصلهٔ آن در اعتدال مساوی از نت پایه، ۱۶۰۰ سنت است.

💡 دوم افزوده، دوم کوچک و دوم کاسته نیز فاصله‌های دوم هستند با این تفاوت که از تعداد نیم پردهٔ متفاوتی تشکیل شده‌اند. دوم افزوده دارای ۳ نیم پرده (مانند فاصلهٔ بین دو تا ر دیز)، دوم کوچک دارای ۱ نیم پرده (مانند دو تا ر بمل) و دوم کاسته دارای ۰ نیم پرده (دو دیز تا ر بمل) است.

💡 این گوشه در واقع فرود به همایون است که پس از ابوالچپ و راوندی اجرا می‌شود. در این گوشه درجهٔ سوم ربع پرده و درجهٔ چهارم نیم پرده پایین می‌آیند (و نسبت به هم فاصلهٔ دوم کم‌کوچک پیدا می‌کنند) ولی بعد به جای خود باز می‌گردند.

💡 فاصلهٔ «دهم کوچک» از ترکیبِ یک اکتاو و یک سوم کوچک به وجود می‌آید و معکوس آن ششم بزرگ است. دارای ۱۵ نیم پرده (یک اکتاو و سه نیم پرده) است و فاصلهٔ آن در اعتدال مساوی از نت پایه، ۱۵۰۰ سنت است.