قاضی جلال الدین

در منابع تاریخی ایرانی، عنوان قاضی جلال‌الدین به بیش از یک شخصیت برجسته اطلاق شده است. از جمله‌ی این افراد، قاضی جلال‌الدین اسحاق است که سال‌های متمادی در دربار سلطان حسین میرزا باقرا عهده‌دار منصب پیش‌نمازی و امور مذهبی بود. وی در محافل درباری، ضمن اقامه‌ی نماز، به تبیین مسائل دینی و قرائت رسائل علمی نیز می‌پرداخت و از اعتبار قابل‌توجهی در دستگاه حکومتی برخوردار بود. این اطلاعات ارزشمند، در جلد چهارم حبیب‌السیر (چاپ خیام، صفحه‌ی ۳۳۵) ثبت شده است.

دیگر چهره‌ی شناخته‌شده با این لقب، قاضی جلال‌الدین کاشانی است که در عهد حکومت معزالدین بهرام شاه از بزرگان و عالمان دوران خود به شمار می‌رفت. براساس آنچه در جزء چهارم از جلد دوم حبیب‌السیر (چاپ قدیم، صفحه‌ی ۲۲۲) آمده است، وی در آن برهه‌ی تاریخی از نفوذ و احترام بسیاری برخوردار بوده. برخی از محققان با استناد به منابع تاریخی، او را با شخصیتی به نام «قاضی کبیرالدین» مرتبط یا یکی می‌دانند که برای شناخت دقیق‌تر احوال و آثارش، ارجاع به مدخل مربوط به قاضی کبیرالدین توصیه می‌شود.

با توجه به مشترک بودن لقب و نزدیکی تاریخی این دو شخصیت، در برخی متون ممکن است احیاناً خلطی میان آنان رخ دهد. با این حال، اسناد موجود، هر یک را در دورۀ حکمرانی خاص و با فعالیت‌های متفاوت معرفی می‌کنند. بررسی دقیق‌تر منابع دوره‌های تیموری و سلجوقی می‌تواند در تمایز نهادن میان مقامات مذهبی با عنوان مشترک «قاضی جلال‌الدین» و تبیین دقیق نقش هر یک در ساختار سیاسی و اجتماعی عصر خود، راهگشا باشد.

لغت نامه دهخدا

قاضی جلال الدین. [ ج َ لُدْ دی ] ( اِخ ) اسحاق. سالها در اردوی سلطان حسین میرزا منصب و امر پیشنمازی داشت و گاهی در مجلس شاهی به توضیح مسائل و قرائت رسائل میپرداخت. ( حبیب السیر چ خیام ج 4 ص 335 ).
قاضی جلال الدین کاشانی. [ ج َ لُدْ دی ن ِ ] ( اِخ ) یکی از بزرگان دوران سلطنت معزالدین بهرام شاه. ( حبیب السیر چ قدیم، جزءچهارم از ج 2 ص 222 ). رجوع به قاضی کبیرالدین شود.

فرهنگ فارسی

اسحاق سالها در اردوی سلطان حسین میرزا منصب قضا و امر پیشنمازی داشت.