کشف حجاب

بازدید رضاشاه و محمدرضا پهلوی از صف دانش آموزان در مازندران
اقدام دستوری و اجباری رژیم رضاشاه پهلوی در برداشتن حجاب بانوان کشور. این اقدام در ادامۀ برنامه های تجددخواهانه رضاشاه صورت گرفت. البته زمینه های ذهنی آن، پس از مشروطه به قلم متجددانی چون عارف قزوینی، ایرج میرزا، لاهوتی، و میرزاده عشقی مطرح و حمایت می شد. در دورۀ رضاشاه نیز اشخاصی مانند تیمورتاش، نصرت الدوله فیروز و داور از طراحان و حامیان سرسخت اقدامات رضاخان بودند که در صدر آن ها کشف حجاب قرار داشت. پیش از ایران نیز در ترکیه کشف حجاب صورت گرفت که با مقاومت مردم دو کشور مواجه شد. در ایران نیز، به نوشتۀ مخبرالسلطنۀ هدایت سه سال قبل از کشف حجاب (۱۳۱۱ش)، و در زمان صدارت وی، مقدمات آن فراهم و دستور خرید کلاه های زنانه از خارج صادر گردید. از اواخر ۱۳۱۳، به فرمان رضاشاه، جشن هایی در تهران و شیراز برگزار شد که درآن گروهی از دختران دبیرستانی بدون حجاب به صحنه آمدند و به رقص و پایکوبی پرداختند. این برنامه ها که برای زمینه سازی کشف حجاب صورت می گرفت با اعتراض علمای شیراز، تهران، و مشهد روبرو شد که سرانجام به قیام مردم مشهد در تیر ۱۳۱۴ و سرکوب خونین آن انجامید. پس از آن رضاشاه زمینه را برای اعلام و اجرای کشف حجاب مناسب دید و در ۱۷ دی ۱۳۱۴ با حضور خود و همسران و دخترانش، که بدون حجاب در مراسم افتتاح دانشسرای مقدماتی دختران تهران شرکت کردند، به آن رسمیت بخشید. چند روز بعد، شاه فرمان داد تا وزارتخانه ها هر یک جشنی برگزار کرده، کارمندان همراه همسران بدون حجاب خود در آن شرکت کنند. سپس فرمان به استانداران صادر شد که ترک حجاب را با تشویق و زور ترویج کنند تا رفته رفته این امر متعارف شود. برای تعمیم بی حجابی، علاوه بر تبلیغات رسمی فراوان در مطبوعات و محافل و مجالس، شهربانی و ژاندارمری نیز در شهرها و روستاها مأمور اجرای این فرمان گردیدند. دختران دانش آموزِ باحجاب از ورود به مدارس منع شدند و از سوارشدن زنان باحجاب به اتوبوس جلوگیری کردند. مأموران نیز به محض مشاهدۀ زن یا دختر باحجاب در معابر، او را تعقیب می کردند و چادر و روسری او را از سرش کشیده، پاره می کردند. زنان روستایی و ایلات و عشایر نیز که قرن ها با لباس های محلی خود ظاهر می شدند با همین آزارها و محدودیت ها مواجه بودند. کشف حجاب گرچه با استقبال گروهی از خانواده های متجدد شهری روبرو گردید، با مقاومت شدید بسیاری از گروه های اجتماعی مواجه شد و به خانه نشینی بسیاری از زنان تا پایان سلطنت رضاشاه (۱۳۲۰) انجامید.

[ویکی فقه] اولین زمینه فرهنگ بی حجابی را ناصرالدین شاه بعد از سفر فرنگ به دربار آورد و در پی آن رضاشاه با سفر به ترکیه و تحویل کمال پاشا و برگشت شاه به ایران به فکر افتاد که باید برای پیشرفت کشور بایستی حجاب را از سر زنان برداریم و چنین کردند به این بهانه که می خواهیم لباس متحدالشکل داشته باشیم.
حجاب از ضروریات اسلام است. فقهای شیعی، بلکه همه علمای دین از صدر اسلام تاکنون، با توجه به دلایل نقلی (آیات و روایات) و عقلی، به وجوب حجاب، حکم کرده و آن را از احکام مسلم و ضروری اسلام دانسته اند آیات و روایات متعدد دیگر... و در تشریح دلیل ها و حکمت آن رساله ها و کتاب های فراوانی نگاشته اند. برخلاف پندار برخی از روشنفکران سکولار، حجاب در ایران باستان و دیگر ملل گوناگون جهان، پیش از اسلام نیز وجود داشته است. به گفته "ویل دورانت" حجابی که در میان قوم یهود وجود داشته خیلی سخت تر از اسلام بوده است. در میان یهودیان اگر زنی به نقض قانون می پرداخت و یا با مردان نامحرم به گفتگو می نشست و یا در خانه خود صدایش را طوری بلند می کرد که همسایگان می توانستند آن را بشنوند، مرد حق داشت بدون مهریه او را طلاق دهد. در ایران باستان نیز زنان دارای حجاب بوده اند. ویل دورانت در این باره می گوید: «در ایران باستان معمولاً زنان در اندرون خانه بودند و مخفی نگه داشته می شدند».
حجاب در دوره ناصرالدین شاه
در روزگار صفویه، زندیه و قاجاریه، چادر حجاب رسمی به شمار می آمد. از زمان "ناصرالدین شاه" در پی توجه او به فرهنگ تغییراتی در نوع پوشش زنان درباری به وجود آمد و دامن های کوتاه متداول شد و بی حجابی در میان برخی از خانواده های اشراف رسوخ کرد و در روزگار مشروطیت روشنفکران غرب زده با الگوگیری از غرب بحث بی حجابی را مطرح کردند و حجاب را مخالف تمدن و تجدد شمردند. تا اینکه در تاریخ معاصر ایران، "قرةالعین" وابسته به بابیه، اولین زنی بود که پوشش خود را برداشت. "تاج السلطنه" دختر ناصرالدین شاه و "صدیقه دولت آبادی" نیز از پیشگامان رفع حجاب هستند.
زمینه های کشف حجاب توسط رضاخان
رضاخان به کمک جریان وابسته روشنفکری، تمام تلاش خود را در تغییر لباس ملی بکار گرفت و به عنوان لباس متحدالشکل، مردم را مجبور به تغییر لباس و کلاه نمود، حتی لباس روحانیت را ممنوع و منوط به اخذ اجازه نمود. سفر رضاخان به ترکیه که در آن هنگام به وسیله "تمام مصطفی پاشا" (آتاتورک) عرصه تاخت و تاز فرهنگ غرب قرار گرفته بود و فرهنگ اسلامی با زور از صحنه زندگی مردم خارج می شد، یکی از توطئه های روشنفکران وابسته بود تا رضاخان نافهم، تحت تاثیر قرار گرفته و در تغییر ماهیت ملی و اسلامی مردم ایران تلاش بیشتری بنماید. نقل شده: "محمدعلی فروغی" مدتی سفیرکبیر ایران در ترکیه بود. در آن مدت بین او و "کمال آتاتورک" رئیس جمهور و "عصمت اینونو" نخست وزیر و سایر مقامات ترکیه، روابط بسیار حسنه ای ایجاد شده بود، به طوری که در تمام مدت، او مورد مشورت مقامات ترکیه قرار می گرفت. مراد از این نزدیکی این بود که شاه از نزدیک با مظاهر تمدن اروپا، که به وضع شایانی در ترکیه رواج یافته بود، آشنا شود و بعد به عنوان سوغات، قسمتی از آن تمدن را در ایران پیاده نماید.رضاشاه روز دوازدهم خرداد ۱۳۱۳ عازم ترکیه شد. مدت مسافرت شاه در ترکیه چهل روز به طول انجامید و کمال آتاتورک از شاه ایران تجلیل شایسته ای کرد. رضاشاه وقتی که به ایران بازگشت تصمیم گرفت، ایران را از لحاظ ظاهر به پای ترکیه برساند. تغییر کلاه، کشف حجاب، تاسیس دانشگاه، تمام اینها سوغات ترکیه بود. فروغی با مهارت خاصی موفق به انجام خواسته های خود شد، بدون اینکه شخصاً قدمی برداشته باشد. فروغی خود مجدداً رئیس الوزراء رضاخان شد و نتایج سفر رضاخان به ترکیه را پی گرفت."محمدرضا" اعتراف می کند که: «ایران پس از ترکیه دومین کشور مسلمانی بود که رسماً حجاب را ممنوع ساخت»
← جوگیری رضاخان در ترکیه
...
[ویکی فقه] کشف حجاب (قرآن). آیاتی از قرآن در باره کسانی که مجاز به کشف حجاب بوده و یا در تاریخ امتهای پیشین کشف حجاب نموده اند می باشد.
لزوم رعایت تقوا، هنگام کشف حجاب، نزد افراد مجاز ضروری است.لا جناح علیهن فی ءابائهن ولا ابنائهن ولا اخونهن ولا ابناء اخونهن ولا ابناء اخوتهن ولا نسائهن ولا ما ملکت ایمـنهن واتقین الله ان الله کان علی کل شیء شهیدا. بر آنان همسران پیامبر گناهی نیست در مورد پدران و فرزندان و برادران و فرزندان برادران و فرزندان خواهران خود و زنان مسلمان و بردگان خویش (که بدون حجاب و پرده با آنها تماس بگیرند) و تقوای الهی را پیشه کنید که خداوند نسبت به هر چیزی شاهد و آگاه است.نقل کلام از غیبت به خطاب، دلالت دارد بر شدّت بخشیدن و تأکید بر امری که به آنها شده است از حجاب داشتن و پوشاندن خود، یعنی راه تقوی و خداترسی را در آنچه به شما دستور داده شده است پیش گیرید و در آن کاملا احتیاط کنید. إِنَّ اللَّهَ کانَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ شَهِیداً و خداوند بر هر چیزی از پنهان و آشکار و ظاهر و باطن حجاب گواه و آگاه است و هیچ یک از این حالتها در علم او تفاوتی ندارد.
کشف حجاب ملکه سبا
کشف حجاب پا از سوی ملکه سبا، هنگام ورود به کاخ سلیمان علیه السلام، برای عبور از آبگینه های آب نما بود.قیل لها ادخلی الصرح فلما راته حسبته لجة وکشفت عن ساقیها... به او گفته شد: «داخل حیاط (قصر) شو! » هنگامی که نظر به آن افکند، پنداشت نهر آبی است و ساق پاهای خود را برهنه کرد (تا از آب بگذرد اما سلیمان ) گفت: « (این آب نیست،) بلکه قصری است از بلور صاف! » (ملکه سبا) گفت: «پروردگارا! من به خود ستم کردم و (اینک) با سلیمان برای خداوندی که پروردگار عالمیان است اسلام آوردم! »ماجرای داخل شدن ملکه سبا در قصر مخصوص سلیمان است.سلیمان دستور داده بود، صحن یکی از قصرها را از بلور بسازند و در زیر آن، آب جاری قرار دهند.هنگامی که ملکه سبا به آنجا رسید" به او گفته شد داخل حیاط قصر شو" (ادخلی الصرح).ملکه آن صحنه را که دید، گمان کرد نهر آبی است، ساق پاهای خود را برهنه کرد تا از آن آب بگذرد (در حالی که سخت در تعجب فرو رفته بود که نهر آب در اینجا چه می کند؟) (ما راته حسبته لجة و کشفت عن ساقیها).اما" سلیمان به او گفت: که حیاط قصر از بلور صاف ساخته شده" (این آب نیست که بخواهد پا را برهنه کند و از آن بگذرد) (انه صرح ممرد من قواریر).

💡 رضا شاه در ۱۷ دی ۱۳۱۴ قانون کشف حجاب را رسمی‌کرد اما این قانون پس از دوران رضاشاه در شهریور بیست پیگیری نشد.