ابوعبدالله شمسالدین محمد بن مکی بن محمد عاملی جزینی (۷۳۴-۷۸۶ق)، فقیه برجسته شیعه در قرن هشتم هجری قمری است. ایشان که به سبب جایگاه علمی و سرنوشت تلخشان به شهید اول مشهور گشتند، در زادگاه خود، جزّین واقع در جبل عامل لبنان، چشم به جهان گشودند. ایشان نه تنها در فقه شیعه تبحر داشتند، بلکه در مذاهب چهارگانه اهل سنت نیز مهارتی عمیق کسب کرده بودند، که این امر نتیجه سفرهای گسترده ایشان به بلاد اسلامی و دریافت اجازات متعدد علمی از اساتید مختلف بود. مشهورترین اثر فقهی ایشان، کتاب ارزشمند اللمعة الدمشقیة است.
شهید اول در خانوادهای از عالمان و فقها قدم به عرصه وجود گذاشتند؛ پدر ایشان، جمالالدین مکی بن شمسالدین محمد بن حامد، و اجدادشان تا چندین پشت، همگی از بزرگان علم و دین بودند. این محیط پاک، زمینهساز پرورش یکی از پراستادترین فقهای دوران خود شد؛ چنانکه از سید صدر کرکی نقل شده است که ایشان بیش از هزار اجازه روایتی و اجتهادی از اساتید خود به همراه داشتند. از برکات این خاندان میتوان به یادگار ماندن سه پسر مجتهد، یک همسر فقیهه و یک دختر عالمه از ایشان اشاره کرد که شرح حال هر یک در کتب تراجم و رجال مورد بحث قرار گرفته است.
سرانجام این عالم گرانقدر، پس از عمری پربار در کسب علم و تدریس، در سال ۷۸۶ق به دست مخالفان تشیع به شهادت رسید و نام پرآوازهاش را برای همیشه در تاریخ اسلام جاودانه ساخت. منابع تاریخی ایشان را با عناوینی چون ابن مکی، امام الفقیه، شهید و شهید اول میشناسند. ایشان از جمله شاگردان برجسته فخرالمحققین محسوب میشوند و میراث علمی ایشان، بهویژه اثر فقهیشان، همچنان مرجع محققان است.
شهید اول. [ ش َ دِ اَوْ وَ ] ( اِخ ) محمدبن مکی بن حامدبن احمد دمشقی نبطی عاملی جزینی ملقب به شمس الدین و مکنی به ابوعبداﷲ و معروف به شهید اول. از بزرگان علمای امامیه و مقتول در 786 هَ. ق. وی از فخرالمحققین پسر علامه و ابن نما و ابن معیه و قطب الدین رازی و دیگر بزرگان اجازه روایت دارد. شهید را پس از محقق، افقه فقهای اثناعشری دانند. مشهورترین تألیف او لمعه دمشقیه است درفقه که شهید ثانی بر آن شرحی نوشته و این متن و شرح از جمله کتب درسی در این علم است و مکرر بطبع رسیده. وی در عهد سلطنت برقوق بفتوای قاضی برهان الدین مالکی و عبادبن جماعة بقتل رسید. ( فرهنگ فارسی معین ). رجوع به روضات الجنات خوانساری ص 617، تاریخ ادبیات ایران ادوارد براون ص 259، تاریخ مغول عباس اقبال آشتیانی ص 477، 466 و قصص العلماء تنکابنی ص 255 شود.
محمد بن مکی بن حامد بن احمد دمشقی نبطی عاملی جزینی ملقب به شمس الدین و مکنی به ابو عبدالله و معروف به شهید اول از بزرگان علمای امامیه ( مقت. ۷۸۶ ه.ق. ). وی از فخرالمتقین پسر علامه و ابن نما و ابن معیه و قطب الدین رازی و دیگر بزرگان اجازه روایت دارد.شهید را پس از محقق افقه فقهای اثناعشری دانند. مشهورترین تالیف او لمعه دمشقیه است در فقه که شهید ثانی بر آن شرحی نوشته و این متن و شرح از جمله کتب درسی درین علم است و مکرر بطبع رسیده وی در عهد سلطنت برقوق بفتوای قاضی برهان الدین مالکی و عباد بن جماعه بقتل رسید.
[ویکی شیعه] ابوعبدالله شمس الدین محمد بن مکی بن محمد شامی عاملی جزینی(۷۳۴-۷۸۶ق) مشهور به شهید اول یا شیخ شهید از فقهای شیعه در قرن هشتم قمری است. شهید اول در زمینه فقه مذاهب چهارگانه اهل سنت متبحر بود و به کشورهای مختلف اسلامی سفر کرد و اجازاتی نیز دریافت نمود. وی صاحب کتاب فقهی اللمعة الدمشقیة است. او سرانجام در ۷۸۶ق به دست مخالفان شیعه به شهادت رسید.
شهید اول در سال ۷۳۴ق در جزّین، از قرای جبل عامل در لبنان متولد شد. پدر وی جمال الدین مکی بن شمس الدین محمد بن حامد بود.
بنا بر آن چه در منابع آمده وی به « ابن مکی »، « امام الفقیه»، « شهید » یا « شهید اول » شهرت دارد.
[ویکی اهل البیت] محمد بن مکی بن محمد شامی عاملی جزینی(734-786 ق)، مشهور به شهید اول از فقهای نامدار شیعه و شاگرد فـخرالـمحــققین، در قرن هشتم هجری است. از کتب فقهی وی می توان اللمعه الدمشقیه را نام برد.
محمد بن مکی معروف به شهید اول در سال 734 متولد شده است. وی اهل جبل عامل منطقه ای است در جنوب لبنان و از قدیمی ترین مراکز تشیع است و هم اکنون نیز یک مرکز شیعی است.
شهید اول در خانواده علم و فضیلت رشد و نما یافته بود. پدر، جد، تا چندین پشت از علماء و فقها بوده اند، آن چنان که فرزندان و خاندان او اعم از پسر و دختر، از دانشمندان و اهل کمال و معرفت بوده اند و از او سه پسر مجتهد و عالم و یک همسر فقیهه و یک دختر عالمه و فاضله به یادگار مانده و در جمع پربرکت آنان آمده است:
شرح حال هر کدام از این یادگارهای ارزنده امت اسلامی در کتاب های رجال و تراجم، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است که ما از روضات الجنات خوانساری، فشرده ای در این باره می آوریم.
او یکی از پراستادترین فقهای نامدار شیعه است و از سید صدر کرکی دخترزاده محقق نقل شده است که او بیش از هزار اجازه روایتی و اجتهادی از اساتید را با خود همراه داشته است که در محضر بیشتر آنان تلمذ نموده بود.
مشایخ اجازه او متعدد می باشند که از آن میان می توان به اسامی زیر اشاره کرد:
حوزه علمی پربرکت شهید اول بهره وران و شاگردان متعددی را پرورده است که هر کدام سند اعتبار و حجت وقت در علم و عمل بوده اند. سه فرزند دانشمند و عالم همسر فاضله اش ام علی و دختر فاضله و فقیهه اش فاطمه ام الحسن این دو مادر و دختر هر دو از کسانی بودند که شهید مرحوم در مورد هر دو تعریف و توصیف داشت و زنان و دختران را در مورد مسائل شرعی به آنان ارجاع می داد و از کسانی که از شهید اول تلمذ و اجازه روایتی داشته اند:
شهید اول در تاریخ 12 رمضان 784 ه.ق، دو سال قبل از شهادت خویش به افتخار او اجازه روایتی مفصلی صادر فرموده اند که متن آن در روضات الجنات آمده است.
