شبستان

شبستان. [ ش َ ب ِ ] ( اِ مرکب ) خوابگاه. ( ناظم الاطباء ). به معنی شب خانه است که حرمسرای پادشاهان و خلوتخانه و خوابگاه ملوک و سلاطین باشد. ( برهان قاطع ). آن حصه از سرا که جای توقف در شب است و اکنون آن را اندرون و اندرونی و زنانه گویند.( فرهنگ نظام ). حرمسرای. ( ناظم الاطباء )

(شَ بِ ) (اِمر. ) ۱ - خوابگاه. ۲ - حرمسرا. ۳ - قسمی از مسجد که دارای سقف است.

۱. قسمت سقف دار مسجدهای بزرگ.
۲. [قدیمی] حرم سرا: گر این نامور هست مهمان تو / چه کاراستَش اندر شبستان تو (فردوسی: ۱/۸۰ ).
۳. [قدیمی] خوابگاه: شب ما روز نباشد مگر آنگاه که تو از شبستان به در آیی چو صباح از دیجور (سعدی۲: ۴۵۴ ).

جای شب، خوابگاه، حرمسرا، قسمتی ازمسجدبزرگ
۱ - خوابگاه. ۲ - حرمسرا. ۳ - قسمتی از مسجدهای بزرگ که دارای سقف است.

در معماری اسلامی، بخش سرپوشیده، مسقّف و ستون دار مسجد که در آن نماز می گذارند. سقف شبستان عموماً به صورت طاق های ضربی است. درگذشته معمولاً مسافران شب را در آن جا می گذراندند و بیتوته می کردند، از این رو آن را شبستان گفته اند. در معماری مسیحی، فضای مرکزی کلیسا، از ورودی تا تقاطع گاهِ نقشۀ صلیب شکل در صورت وجود، و در غیر این صورت تا محراب۱. معماران، طرح شبستان را از تالار دادگاه های رومی اقتباس کردند. راهه۲ های جانبی در دو سوی فضای مرکزی قرار دارند. طاق های سنگی بعداً جانشین سقف های چوبی اولیه شدند. شبستان بخشی از کلیساست که افراد غیرروحانی از آن استفاده می کنند.altaraisle

خوابگاه. حرمسرا. قسمتی از مسجد که دارای سقف است. شبستان آن نامور پهلوان/ همه پیش آن خُرد کودک نوان «فردوسی»

💡 قبل از دورهٔ پهلوی، آموزش عموماً در مکتب خانه‌ها صورت می‌گرفت. مکتب خانه‌ها در محلات بزرگ، پرجمعیت شهر و اغلب در شبستان مساجد، تکایا یا در منازل شخصی مکتبداران دائر می‌شدند. معمولاً تعلیم الفبا از کتاب «آنادیلی» (زبان مادری) که به زبان ترکی آذربایجانی بود آغاز می‌شد و پس از آن که کودکان الفبا را یادمی‌گرفتند و با خواندن و نوشتن آشنا می‌شدند کتاب‌هایی نظیر قرآن، تنبیه‌الغافلین، صرف میر و غیره تدریس می‌شد.

💡 شبستان و حوزهٔ علمیه مسجد جمکران: قسمت‌های عمده‌ای از مسجد جمکران یکی از مساجد مشهور قم و حوزهٔ علمیه آن را شیخ احمد انصاری ساخته‌است.

💡 پیش از این که تخت جمشید ساخته شود، صدها ایوان و شبستان با ستون‌های چوبی و سنگی در سراسر جهان متمدن آن روز ساخته شده بود، ولی نخستین بار در تخت جمشید می‌بینیم که ستون‌ها تا آخرین حد ممکن از هم فاصله گرفته‌اند با این که در بعضی از معابد کهن خارج از ایران (مثلاً مصر) فاصلهٔ دو ستون چیزی نظیر قطر آن‌ها بلکه اندکی کمتر است.[نیازمند منبع]

💡 امروزه تنها ورودی اصلی بنا، نیمی از شبستان و چند دیوار مجاور آن سالم مانده‌است. ورودی اصلی شامل طاق بلند شاخص معماری دوره سلجوقی است.

💡 امامزاده ابراهیم از نوادگان حسن مجتبی است. این بقعه در فاصله ۸۰۰ متری شمالی روستای نظام‌آباد اسلام‌شهر واقع شده است. بنای بقعه مشتمل بر فضای گنبد خانه، شبستانی با طاق‌های جناغی و ستون‌دار، گنبد خشتی و ایوان ورودی است که قدمت اولیه آن به دوره صفویه باز می‌گردد. در دوره‌های جدیدتر برخی قسمت‌ها به آن اضافه شده است.